Những mối nguy hại từ máy bay không người lái lớn hơn giá trị và lợi ích mang lại?

Máy bay không người lái sẽ xử lý nhanh, chính xác những công việc khó, nguy hiểm giảm thiểu tai nạn cho con người những hiệm họa của nó cũng khôn lường.

 

Một công ty vận tải CH Czech đã từng công bố  dự án táo bạo: vận hành máy bay không người lái trong tương lai gần. Máy bay có sải cánh khoảng 11m, trọng lượng khoảng 900kg, ban đầu có thể chở được 4 hành khách từ Anh đến Đức (700km) .

Gần đây, chúng ta nghe nhiều về những công nghệ tự hành, điều khiển từ xa,… đặc biệt là ở các nước có nền công nghệ cao như Anh, Pháp, Đức, Mỹ,… máy bay không người lái (drone hay UAV) đang rất phát triển đặc biệt phục vụ cho việc giải quyết ách tắc giao thông, giao hàng, theo dõi tiến độ xây dựng, khảo sát địa hình hiện trường vụ án, theo dõi thiết bị tự động, thảm họa thiên tai, phòng cháy chữa cháy, tưới tiêu,… Và trong tương lai, chúng ta sẽ còn thấy cả máy bay không người lái vận chuyển hành khách, chỉ có điều bạn có dám đi không?

Tuy nhiên, hiểm họa từ các thiết bị, máy bay không người lái là khá lớn đối với vấn đề an toàn và đặc biệt liên quan đến vấn đề an ninh quốc gia. Do đó, nhiều nước còn khá bí mật đối với các thông tin liên quan đến các hoạt động của máy bay không người lái, đặc biệt là loại dùng vì mục đích quân sự.

Nhiều lợi ích cho nhiều ngành kinh tế

Các chuyên gia cho hay drone có thể giúp đưa ra những phản ứng nhanh, hiệu quả cho các tình huống thảm họa và khẩn cấp về y tế, bao gồm cả việc cung cấp vật tư và thiết bị cho nạn nhân ở những khu vực không an toàn để con người di chuyển và tiếp cận.

Với đà phát triển công nghệ hiện đại, drone sẽ được tích hợp với nhiều tính năng tự động chuyên biệt khác, đảm bảo khả năng quay chụp trên không và mặt đất để cung cấp các giải pháp kiểm tra khép kín. Tự động hóa, học máy (machine learning) và AI sẽ nâng cao chất lượng thu thập và kiểm tra dữ liệu, đảm bảo tăng tốc phản ứng và đưa ra hành động của drone trong tương lai.

Với triển vọng phát triển đó, drone hứa hẹn sẽ cung cấp những cơ hội mới trong lĩnh vực giao thông, logistics cùng nhiều hoạt động thương mại khác. Giới chuyên gia tin rằng drone sẽ đóng một vai trò nổi bật trong cuộc sống thường ngày vào tương lai không quá xa, khi công nghệ của chúng trở nên tinh vi và tự chủ hơn.

Có thể nói thời đại của máy bay không người lái (drone) đã đến. Và những thiết bị bay không người lái này đang dần phát triển để trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Trong bối cảnh đó, các ngành công nghiệp và chính phủ đều chạy đua để tìm ra những cách thức sử dụng công nghệ mới nổi này.

Máy bay không người lái hoạt động như thế nào?

Cụm từ "drone" hay "UAV" (unmanned aerial vehicle) - tức máy bay không người lái. Theo Cục Quản lý hàng không liên bang Mỹ (FAA), máy bay không người lái có thể có nhiều hình dạng, kích thước và phục vụ nhiều mục đích khác nhau.

Nó có thể có sải cánh rộng như một máy bay phản lực hay chỉ nhỏ như một chiếc máy bay mô hình điều khiển bằng sóng radio. Ngoài sử dụng cho mục đích quân sự, UAV còn được dùng cho mục đích dân sự như nói ở trên.

Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) chia drone thành 2 loại chính: Máy bay tự hành (hiện ít xuất hiện trong thực tế vì các lý do an toàn) và máy bay điều khiển từ xa (xuất hiện phổ biến hơn).

Còn FAA định nghĩa, máy bay mô hình cũng là UAV nhưng có một quy định bắt buộc đó là máy bay mô hình chỉ được phép bay trong tầm nhìn của người điều khiển.

Trong khi đó, những chiếc UAV đúng nghĩa, tầm xa có thể bay được rất xa, vượt cả chục, cả trăm kilomet hay thậm chí là hơn thế nữa. Vì vậy, các phi công quân sự có thể ngồi tại Mỹ và điều khiển một chiếc UAV Predator tận Afganistan hay Iraq.

Mới đây, chiếc máy bay bí ẩn bị phát hiện bay ở Philippines được cho là máy bay tuyệt mật RQ-180 của Mỹ.

Nhiếp ảnh gia phong cảnh địa phương Michael Fugnit đã chụp được chiếc máy bay này hôm 2.9 khi đang săn ảnh mặt trời mọc bên bờ biển Santa Magdalena, một thị trấn nghỉ mát cách Thủ đô Manila của Philippines 585km về phía nam. Fugnit thường xuyên quan sát bầu trời để tìm máy bay, và nhanh chóng nhận ra rằng máy bay hình cánh dơi này không giống bất kỳ máy bay thương mại hoặc quân sự nào mà anh từng thấy trước đây. Chiếc máy bay có hình dáng kỳ lạ này giống với thiết kế được đồn đại của máy bay không người lái bí mật RQ-180 của Không quân Mỹ - loại máy bay không người lái Mỹ đang phát triển cho các sứ mệnh trên khắp thế giới. Tuy nhiên, Không quân Mỹ chưa bao giờ chính thức thừa nhận sự tồn tại của RQ-180 do Northrop Grumman chế tạo.

Việt Nam cũng được các chuyên gia đánh giá là một đất nước cập nhật công nghệ nhanh. Cuối 2019, bộ 3 máy bay trinh sát không người lái hạng nhẹ tầm gần do Tập đoàn Viettel sản xuất, được trưng bày tại triển lãm quân sự đang diễn ra ở TP Thái Nguyên để người dân đến tham quan.

Đầu tiên là loại máy bay trinh sát không người lái hạng nhẹ tầm gần VUA-SC-3G do Tập đoàn Viettel sản xuất có khối lượng cất cánh tối đa 26kg, bay liên tục 3 tiếng đồng hồ, với vận tốc lên tới 120km/h, bán kính hoạt động 50km. Hiện VUA-SC-3G được trang bị cho một số đơn vị của Bộ đội Biên phòng với nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới, phát hiện mục tiêu, phòng chống các loại tội phạm.

Tiếp theo, chiếc máy bay không người lái SWIFT, là loại máy bay trinh sát hạng nhẹ tầm gần, độ ồn thấp, sử dụng động cơ điện, cất cánh và hạ cánh bằng máy phóng hoặc lưới thu, hoạt động bán tự động.

Khả năng tích hợp bộ định vị GPS chính xác và tin cậy giúp Swift có thể bay theo nhiều điểm định trước và hệ thống thông tin do VTX phát triển với tầm bay tới 50 km có tính bảo mật cao, hệ thống trạm mặt đất được thiết kế thân thiện với người sử dụng. Ngoài ra, Swift được trang bị hệ thống camera với độ phân giải cao giúp theo dõi và giám sát các hoạt động dân sự hiệu quả.

Cuối cùng là chiếc máy bay không người lái trinh sát cấp người lính tầm gần VUA-QL1. Là loại máy bay trinh sát tầm gần, sử dụng 4 động cơ điện, cất cánh và hạ cánh thẳng đứng, hoạt động tự động hoàn toàn. Chiếc VUA - QL1 có khối lượng cất cánh tối đa 11kg, bay liên tục 1 tiếng đồng hồ, với vận tốc lên tới 40km/h, bán kính hoạt động 15km.

Dragonfly- DF26, máy bay trực thăng không người lái có giá trị với lĩnh vực nông lâm nghiệp như khảo sát, lập bản đồ,… tình trạng đất, nguồn nước, tài nguyên rừng.

Đầu 2020, các nhà khoa học của Viện Vật lý ứng dụng và Thiết bị khoa học (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã làm chủ và chế tạo thành công máy bay trực thăng không người lái với tên gọi Dragonfly- DF26. Đây là hệ thống máy bay quan sát không người lái gọn nhẹ, hoạt động linh hoạt và kéo dài trên không phục vụ cho nhu cầu quan sát, giám sát từ trên cao, lập bản đồ không ảnh, bản đồ và video hiện trạng đất, rừng nguồn nước, đánh giá sản lượng nông sản, tài nguyên rừng và những tính năng nghiên cứu khoa học khác.

Máy bay không người lái phun thuốc trừ sâu, phân bón giúp tiết kiệm thuốc, nước lẫn chi phí nhân công

Máy bay không người lái phục vụ cho lĩnh vực nông nghiệp cũng đạt được những thành tựu đáng nể. Việt Nam đã thiết kế và sản xuất được loại máy báy không người lái này giá cạnh tranh hơn những loại hàng nhập khẩu từ nước ngoài. Mẫu UAV có tên Noba AQ10 do TS Vũ Ngọc Ánh (giảng viên Bộ môn Kỹ thuật hàng không Trường ĐH Bách khoa TP HCM) kết hợp cùng một công ty để phát triển đang bán 200 triệu đồng cho trọn bộ thiết bị bay và được bảo hành 1 năm. Ngoài ra, một số doanh nghiệp đang chào giá khá mềm: máy bay có sức chứa 10 lít nước phun thuốc giá 150 triệu đồng/máy, 16 lít giá 165 triệu đồng/máy, 20 lít giá 185 triệu đồng/máy

Như vậy, bên cạnh giá trị phục vụ cho công tác an ninh quốc phòng, không thể phủ nhận máy bay không người lái mang lại một số lợi ích trong việc cứu hộ tại các thảm họa như cháy rừng, thiên tai, bảo vệ động vật hoang dã (ở một vài khu bảo tồn tại Mỹ và Sumatra, Indonesia), sử dụng trong nông nghiệp (rải phân bón, thuốc trừ sâu...), song hiện nay, máy bay không người lái cũng khiến người ta lo ngại vì nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, an toàn.

Đâu là những mối nguy hại từ máy bay không người lái?

Tấn công quân sự bằng thiết bị bay không người lái đang ngày càng trở nên phổ biến tại khu vực Trung Đông. Hàng loạt vụ tấn công xảy ra ở Syria, Iraq, Saudi Arabia, Yemen, Libanon đã đặt ra nguy cơ làm leo thang xung đột quân sự trên diện rộng, có thể toàn khu vực.

Mới đây nhất, ngày 14-9, hai nhà máy dầu ở Abqaiq và Khurais bị tấn công bằng drone khiến Arab Saudi tổn thất 5,7 triệu thùng dầu/ngày, tức một nửa tổng sản lượng của nước này và chiếm gần 6% nguồn cung dầu thô thế giới. Một trong hai nơi bị tấn công là cơ sở lọc dầu lớn nhất thế giới. Phiến quân Houthi tại Yemen thừa nhận đã sử dụng 10 drone để thực hiện vụ tấn công trên.

Trước đó, Techrepublic cũng thống kê ra 17 vụ điển hình được gọi là thảm họa từ drone. Trong đó, có một số vụ như sau: Ngày 26-1-2015, một drone bỗng dưng hạ cánh xuống bãi cỏ của Nhà Trắng. Shawn Usman - người điều khiển chiếc drone này - sau đó cho biết, nó đã không trong tầm kiểm soát của anh ta tại thời điểm xảy ra tai nạn.

Vào tháng 9-2014, drone "tấn công" Thủ tướng Đức Angela Merkel. Chiếc drone là của một người biểu tình thuộc Đảng German Pirate Party (đảng Hải tặc Đức) điều khiển để quay cuộc biểu tình của đảng Dân chủ Thiên Chúa giáo. Mặc dù không ai bị tổn hại, song tình hình làm dấy lên mối lo ngại về những trải nghiệm tương tự với drone.

Hay một chiếc drone bỗng đâm sầm vào mặt khiến nhiếp ảnh gia Georgine Benvenuto của tờ Brooklyn Daily bị rách mũi và cằm. Hồi mùa thu năm 2013, một chiếc drone được dùng để quay phim đã rơi xuống khán đài ở Công viên Virginia (Mỹ) khiến nhiều người tham gia lễ hội Motorsports bị thương.

Tháng 7-2014, một drone suýt va chạm với chiếc Airbus A320 khi máy bay này đang cất cánh từ sân bay Heathrow của London (Anh). Lúc máy bay ở độ cao khoảng 700m thì xảy ra sự cố. Cơ quan Hàng không Dân dụng Anh đánh giá vụ việc là "nguy cơ va chạm nghiêm trọng", xếp loại nguy cơ này thuộc hàng đầu trong cảnh báo đưa ra với drone.

Thậm chí, ngày 20-1-2015, drone còn được sử dụng để vận chuyển ma túy ở Mexico, nơi gần biên giới với Mỹ. Chiếc drone này mang hơn 6 pound (gần 3kg) tinh chất methamphetamine thì bị rơi trong bãi đậu xe của siêu thị ở thành phố Tijuana của Mexico.

Theo Cơ quan phòng chống ma túy Mỹ (DEA), drone đang trở thành một phương tiện phổ biến để vận chuyển ma túy qua biên giới. Sơ qua những thống kê trên cho thấy vì sao FAA ghét chúng đến vậy!

Và giờ đây là mối nguy gì từ hàng triệu drone trên toàn thế giới mỗi tháng đang đe dọa đến vấn đề an ninh an toàn của các quốc gia đã hiện hữu.

Tờ Iotworldtoday đánh giá rằng nguy cơ mất an toàn từ drone ngày càng trở nên đáng sợ hơn. Iotworldtoday liệt kê ra 8 rủi ro hay xảy ra liên quan đến drone. Một, đe dọa không phận. Hãy tưởng tượng mức độ thiệt hại mà một drone có thể gây ra nếu chúng bị hút vào động cơ phản lực.

Hai, chở vũ khí. Vũ khí hạng nhẹ có thể được gắn vào drone. Hiện có những video bằng chứng cho thấy drone chở cưa máy, súng máy và súng phóng hỏa. Những kẻ khủng bố hoặc đơn giản là chơi khăm có thể gây ra hậu họa như thế nào đối với đám đông, các sự kiện thể thao...

Chưa kể, những kẻ khủng bố bắt đầu sử dụng drone cho hoạt động trinh sát và chiến đấu. Drone có thể còn được sử dụng để triển khai vũ khí hóa học, ném bom, thậm chí tấn công hạt nhân.

Ba, hoạt động gián điệp mức độ thấp. Drone có thể là công cụ tối ưu cho hoạt động gián điệp ở tầm công nghệ thấp, ví dụ để lấy thông tin về tài chính, chiến lược, sơ đồ công nghệ... của các công ty đối thủ qua các hình ảnh nó chụp được.

Bốn, hoạt động gián điệp tầm công nghệ cao. Một số vụ tấn công máy tính gây thiệt hại nặng nề nhất lại liên quan đến drone. Ví dụ, có nhiều báo cáo về việc drone đã mang Raspberry Pi (một loại máy tính rất nhỏ gọn, kích thước hai cạnh bằng khoảng một cái thẻ ATM và chạy hệ điều hành Linux-PV) hạ cánh xuống một trung tâm dữ liệu và đánh cắp thông tin nhạy cảm.

Kunal Jain - giám đốc bán hàng của Dedrone - cho biết, một trong những đối tác của họ đã phát hiện một drone như vậy trên nóc một tòa nhà. Drone đã hỏng, gỉ sét, nhưng các thiết bị gắn kèm vẫn hoạt động.

Năm, buôn lậu. Nhiều nhà tù trên khắp nước Mỹ đang nỗ lực ngăn chặn drone buôn lậu mọi thứ từ ma túy, sách báo phim ảnh khiêu dâm và điện thoại thông minh đến cho các tù nhân. Năm ngoái, một cuộc hỗn chiến đã xảy ra khi drone thả heroin vào sân tập thể dục. Hay như ví dụ ở trên, các băng đảng ma túy sử dụng drone để vận chuyển hàng hóa của chúng qua biên giới Mexico.

Sáu, va chạm. Đã có rất nhiều báo cáo về các thương tích nghiêm trọng từ drone. Nhưng khi ai đó va chạm với drone trọng lượng tầm 50 pound (22kg) có thể thiệt mạng, theo một bài báo trên Bloomberg nói về một kết quả nghiên cứu liên quan đến các thử nghiệm với drone. Còn va chạm với máy bay của hàng không thì không còn gì phải bàn cãi về hậu quả.

Bảy, khó khăn trong việc thực thi các quy định. Các nhà chức trách đang cố gắng kiềm chế drone ở các khu vực nhạy cảm như gần sân bay hay các sự kiện thể thao đông người. Nhưng vấn đề là những vùng cấm bay như vậy rất khó thực thi.

UAV Predator nổi tiếng của Mỹ khi được trang bị vũ khí hạng nặng.

Radar khó phát hiện ra drone khi ngẫu nhiên một ai đó đứng ở sân sau hay trước chiếc xe tải bỗng vận hành chiếc drone bay vào vùng cấm. Nếu kẻ điều khiển drone là trẻ em, vậy thì truy tố đứa trẻ hay cha mẹ chúng?

Tám, công cụ của hacker. Drone cũng mở ra một con đường mới cho tin tặc. Drone có thể tấn công máy bay khiến chúng bị rơi, hoặc được sử dụng để đánh cắp thông tin. Chẳng hạn, một chiếc drone bay lơ lửng ở tầm cao 45m, phát tín hiệu wifi miễn phí và sau đó thu thập thông tin nhạy cảm từ bất kỳ người nào sử dụng mạng. Năm 2014, Công ty bảo mật SensePost đã chỉ ra tính khả thi của các cuộc tấn công như vậy và gọi bằng cái tên Snoopy Drone.

Hiện còn rất nhiều tranh cãi về UAV vàdrone. Những dự luật về drone vẫn đang được nhiều nước trên thế giới tiến hành nghiên cứu để cân bằng giữa những lợi ích mà chúng có thể mang lại song vẫn đảm bảo an ninh quốc gia cũng như an toàn cho dân chúng. Không thể phủ nhận những giá trị to lớn và không thể thay thế được của máy bay không người lái. Và đó là lý do, thiết bị này ngày càng phát triển hiện đại, an toàn bên cạnh những thiết bị chống phá để ngăn cản những rủi ro và hiểm họa.