Hợp tác DN đầu chuỗi: Cải thiện vị thế DNCNHT Việt Nam, nâng cao năng lực và Đổi mới sáng tạo

Ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước hiện nay có nhiều khởi sắc trong những năm qua cả về số lượng và chất lượng, chiếm khoảng 4,5% tổng số doanh nghiệp của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.

Theo số liệu mới nhất từ Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cung cấp tại Hội thảo chuyên đề sáng nay, đến nay, cả nước có khoảng 5.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tham gia sản xuất cung cấp linh kiện phụ tùng cho nhóm ngành hàng ô tô, điện tử, cơ khí, dệt may, da giày. Tuy nhiên, mới có khoảng 30% doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đã tham gia chuỗi sản xuất, chuỗi giá trị toàn cầu.

Hầu hết các doanh nghiệp CNHT Việt Nam còn đang lúng túng để đáp ứng chuỗi sản xuất toàn cầu cũng như tiếp cận những gói ưu đãi, nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo. Do đó việc trang bị kiến thức, kinh nghiệm cho lãnh đạo và cán bộ quản lý các doanh nghiệp là rất cần thiết trong bối cảnh bức tranh kinh tế toàn cầu đang diễn biến với nhiều xu hướng mới: phát triển xanh, bền vững và vì cộng đồng.

Tại hội thảo, các chuyên gia đã đưa ra bức tranh khái quát về hiện trạng và chiến lược phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ trong thời gian tới. Nhiều kinh nghiệm và bài học và lời khuyên từ các chuyên gia trong nước và quốc tế đã được chia sẻ rất đáng quý tại hội thảo chuyên đề.

Ngày 5/10 tại Hà Nội, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Bộ Công Thương, Tổng Liên đoàn Lao động và Samsung Việt Nam đồng tổ chức Hội thảo chuyên đề trên trước thềm Diễn đàn Đa phương (MSF) 2022.

Doanh nghiệp cơ khí chiếm gần 2/3 DN công nghiệp hỗ trợ

Cả nước có gần 5.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ.Những doanh nghiệp này cung cấp nguyên vật liệu, phụ tùng, linh kiện cho các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm cuối cùng trong các ngành ô tô, điện tử, cơ khí, dệt may, da giày.

Xét về quy mô, 88% doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ là doanh nghiệp nhỏ và vừa (có 300 lao động trở xuống). Số lượng các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ phân theo ngành, vùng, thành phần kinh tế và quy mô lao động.https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2022/01/13/18/28-so-lieu-cnht.jpg

Bảng số liệu về phạm vi phân bổ DN CNHT Việt Nam (nguồn: Tổng cục Thống kê) Doanh nghiệp cơ khí chiếm tới gần 2/3 số lượng DN CNHT.

Các doanh nghiệp đáp ứng phần nào khá tốt nhu cầu trong nước và xuất khẩu sang nhiều quốc gia trên thế giới cũng như các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ ngày càng sử dụng nhiều công cụ quản lý hiện đại vào sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ còn nhiều hạn chế ví dụ như hàm lượng công nghệ còn thấp và hạn chế ở năng lực tổ chức quản lý sản xuất.

Theo báo cáo Tổng cục Thống kê năm 2021 có trên 30% doanh nghiệp sử dụng các trang thiết bị thủ công và truyền thống, trên 50% DN sử dụng trang thiết bị bán tự động, hơn 10% DN sử dụng thiết bị tự động hóa và chưa đến 10% DN sử dụng rô bốt trong quá trình sản xuất.

Điều này cho thấy năng lực của DN hỗ trợ VN còn nhiều hạn chế kể cả năng lực quản lý sản xuất và làm chủ công nghệ. Có khoảng 19% DN dệt may, da giày và 33% DN điện tử có công đoạn thiết kế trong quá trình sản xuất; Phần lớn các DN hỗ trợ chưa áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế hay những công cụ sản xuất thông minh. Chỉ có 20% DN có chứng nhận ISO 9000, 9% DN có chứng nhận ISO 14000, hơn 20% DN áp dụng tiêu chuẩn 5S,…

https://static-images.vnncdn.net/files/publish/2022/10/5/310645894-623295712596843-399634832451504788-n-1275.jpg

Đại diện Bộ Công Thương, Ông Phạm Thanh Tùng- Phòng Công nghiệp hỗ trợ - Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cũng có phần trình bày khá đầy đủ về chủ đề “Hợp tác nâng cao năng lực doanh nghiệp trong chiến lược phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam”.

3 Xu thế và Thách thức lớn đối với DN công nghiệp hỗ trợ

Hiện trạng ngành công nghiệp VN như trên cho chúng ta thấy ngành này dù đạt được một số thành tự nhất định nhưng cũng sẽ gặp nhiều thách thức trong tương lai.

Thứ nhất ảnh hưởng của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0. Cuộc cách mạng này đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội rất tốt cho VN xử lý hàng loạt các vấn đề phát triển kinh tế cũng như tái cơ cấu trong lĩnh vực công nghiệp theo xu hướng phát triển công nghiệp tiến tiến, cải tiến mô hình sản xuất theo hướng tối ưu hóa nguồn lực đầu vào, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa và phát triển ngành công nghiệp mới. Tuy nhiên, đa số các doanh nghiệp VN đang đứng ngoài cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Do đó, các DN công nghiệp hỗ trợ cần được đầu tư đổi mới ứng dụng công nghệ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, tích hợp công nghệ số hóa, tập trung phát triển nguồn lực và ứng dụng các tiến bộ khoa học mới trong quá trình sản xuất.

Thứ haivề xu thế tái cấu trúc chuyển dịch giá trị toàn cầu.Đại dịch Covid và cuộc chiến tranh thương mại thời gian qua tạo ra nhiều thách thức cho các doanh nghiệp sản xuất trên toàn cầu, đặc biệt, nguy cơ gián đoạn nguồn cung, đứt gãy chuỗi cung ứng. Do đó, xu hướng tái cấu trúc và cân bằng chuỗi cung ứng ngày càng được đẩy nhanh,…Xu hướng này mang lại dòng dịch chuyển nguồn đầu tư thế giới và giúp phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ trong thời gian tới. Tuy nhiên, điều này đặt ra nhiều thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam, đối mặt với việc năng lực và chất lượng sản phẩm chưa thể đáp ứng đối với yêu cầu và tiêu chuẩn chất lượng khắt khe của các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn đa quốc gia. Do đó, DN hỗ trợ cần chủ động tập trung nâng cao năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm.

Thứ 3 xu thế phát triển bền vững, Trước những thách thức về biến đổi khí hậu và yêu cầu mới của các nhà cung ứng, đặc biệt là từ các nước phát triển.Phát triển bền vững, sử dụng nguồn lực hiệu quả và trách nhiệm với cộng đồng là xu thế tất yếu của toàn ngành công nghiệp trong thời gian tới. Điều này đặt ra nhiều thách thức đối với các sản phẩm công nghiệp sản xuất tại VN vốn chủ yếu mang tính chất gia công với hàm lượng khoa học và giá trị gia tăng thấp chưa tiếp cận được với chuyển đổi số, hướng đến sản xuất thông minh. Do đó các doanh nghiêp cần tập trung chuyển đổi mô hình sản xuất, nâng cao năng suất lao động trong sản xuất công nghiệp theo hướng phát triển bền vững về cơ bản giảm tiêu hao năng lượng, giảm phát thải dần hướng tới nền sản xuất của các nước công nghiệp tiên tiến.

Mục tiêu của Đảng và Nhà nước trong phát triển CNHT

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 13 đã đặt ra mục tiêu Việt Nam đến 2030 là nước có nền công nghiệp hiện đại, đến năm 2045 là nước có thu nhập cao. Nhiệm vụ đặt ra của NQ 16/2021, kế hoạch phát triển 5 năm 2021-2025, nhiệm vụ tiếp tục đề ra Hiện đại hóa công nghiệp hóa đất nước dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, những thành tựu công nghệ phổ cập cách mạng công nghiệp lần thứ 4 cũng như phát triển một số ngành công nghiệp nền tảng, ưu tiên, mũi nhọn, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ.

Nghị quyết 115 NQCP về các giải pháp pháp triển ngành công nghiệp hỗ trợ, đặt ra định hướng tăng cường hợp tác trong nước và quốc tế trong nghiên cứu phát triển ứng dụng khoa học công nghệ, mua bán chuyển giao các sản phẩm khoa học công nghệ cũng như đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, phát triển hệ thống đánh giá cấp chứng chỉ, kỹ năng mềm quốc gia, đặc biệt các kỹ năng mềm quan trọng trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ.

Tại Nghị định 111-NĐCP về phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ đặt ra những định hướng phát triển mở rộng hợp tác quốc tế trong hoạt động công nghiệp hỗ trợ và đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho công nghiệp hỗ trợ.

Thực hiện những quan điểm chỉ đạo với định hướng đó, trong thời gian qua, Cục Công nghiệp Bộ Công thương đã triển khai nhiều hoạt động,… với các đơn vị tổ chức trong và ngoài nước hợp tác với các DN FDI lớn tại VN nhằm thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ.

Tầm quan trọng việc phát triển CNHT và định hướng đưa DN Việt Nam tham gia sâu chuỗi cung ứng toàn cầu?

Ông Ngô Khải Hoàn, đại diện Bộ Công thương cho biết: Ngành công nghiệp nói chung đóng góp nhiều cho xã hội trong thập kỷ qua, trong đó có ngành công nghiệp chế biến chế tạo. Riếng đóng góp cho GDP cả nước thì ngành chiếm từ 14,3% năm 2016 và tăng lên 16,7% vào năm 2020.

Đặc biệt gần đây, trong giai đoạn phục hồi kinh tế, 9 tháng vừa qua, kinh tế cả nước đã có nhiều tín hiệu tốt và bức tranh rất sáng sủa cùng với tốc độ tăng trưởng GDP trong 9 tháng là 8,3% cao nhất trong 12 năm qua, trong đó ngành chế biến chế tạo đóng góp rất lớn tăng trưởng tới 16,9%.

Chính phủ Đảng và Nhà nước đã thực hiện nhiều chủ trương quan tâm thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ như Nghị định 111, NQ 115,… trước xu hướng PT kinh tế mới, Bộ Công thương tham mưu Ban Kinh tế TU xây dựng NQ Công nghiệp hóa hiện đại hóa, Chính phủ giao cho Bộ Công thương hoàn thiện dự thảo Luật Công nghiệp.

Hợp tác quốc tế giúp DN CN hỗ trợ Việt Nam nâng cao vị thế

Qua 4 năm triển khai từ 2018-2021, có khoảng 200 doanh nghiệp áp dụng các hình thức quản lý, quản trị DN, quản trị sản xuất; 500 DN được tư vấn hỗ trợ kỹ thuật cải tiến sản xuất. 270 khóa đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cán bộ quản lý người lao động của các doanh nghiệp VN. Thứ hai, chương trình hợp tác với Bộ… Hàn Quốc và Bộ Công nghệ,Thương mại và Năng lượng Hàn Quốc đã thành lập Trung tâm Tư vấn và Giải pháp Công nghệ Việt Nam-Hàn Quốc VITASK đã tổ chức các khóa đào tạo tư vấn trực tuyến nâng cao trình độ nhân lực, chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tử, ô tô.

Từ khi thành lập, VITASK chuyên giao kỹ thuật cho 103 doanh nghiệp ô tô điện tử, 75 tư vấn viên, hợp tác với Đại học Công nghiệp đào tạo 178 kỹ sư,…

Chương trình đã triển khai chiến lược phát triển nhà cung ứng, nâng cao năng lực cho ngành công nghiệp hỗ trợ VN, tiến tới tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu của các Tập đoàn đa quốc gia trong đó có Ford, Canon, Toyota, Panasonic,… Sau 3 năm, chương trình đã chọn ra 245 doanh nghiệp tham gia có nhiều cải tiến trong hoạt động sản xuất kinh doanh và vượt qua vòng kiểm toán nghiêm ngặt để tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nói về các hoạt động hợp tác trên không thể không nói đến Samsung Vietnam nhằm tối ưu hóa quy trình sản xuất, cải thiện chất lượng sản phẩm, tạo cơ hội cho các DN VN tham gia vào chuỗi sản xuất của Samsung cũng như chuỗi cung ứng toàn cầu. Một số chương trình cải tiến cho DN VN, dự án hợp tác đào tạo doanh nghiệp khuôn mẫu VN, dự án hợp tác nhà máy thông minh. Các chương trình này đã đạt được kết quả bước đầu như đào tạo 406 tư vấn viên trên toàn VN, cải thiện quy trình sản xuất cho 379 doanh nghiệp.

Đến 2021, tổng số doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng của Samsung tại VN là 752 doanh nghiệp trong đó có 51 doanh nghiệp đại lý cấp 1, 273 doanh nghiệp đại lý cấp 2 và 498 doanh nghiệp là nhà cung ứng dịch vụ. Tiếp tục thành công, thời gian tới Cục Công nghiệp, Bộ Công thương sẽ tiếp tục triển khai thêm nhiều hoạt động hợp tác song phương và đa phương ưu tiên phát triển đổi mới sáng tạo, nghiên cứu phát triển chuyển giao công nghệ, nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm cũng như nâng cao năng lực cạnh tranh tạo cơ hội cho các DN công nghiệp chế tạo tham gia sâu vào chuỗi cung ứng sản xuất toàn cầu.

Theo Bà Trần Thị Lan Anh, Tổng thư ký VCCI,Giải pháp giảm chi phí cho doanh nghiệp, Tiếp cận gói hỗ trợ của Chính phủ, đối với DN vừa và nhỏ cần sự khơi thông; cần hỗ trợ chính sách trong bối cảnh đại dịch Covid 19. 2 vấn đề quan trọng nhất là tiếp cận tài chính, thúc đẩy kết nối giữa DN tiếp tục sản xuất kinh doanh hồi phục hậu Covid

Covid 19 từ năm 2020 ảnh hưởng mạnh mẽ tới các doanh nghiệp và chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là trong lĩnh vực cần nhiều lao động, các quốc gia tiên tiến cũng gặp khó khăn, từ đó nhu cầu cải thiện, tái cấu trúc chuỗi cung ứng đã đặt ra. Tuy nhiên, Việt Nam được hưởng lợi từ việc này và làn sóng FDI đã chuyển dịch đến đất nước này, như vậy là trong hơn 10 năm qua, Việt nam đã trở thành quốc gia thu hút đầu tư lớn nhất tại khu vực Đông Nam Á.

Bài học và lời khuyêncho DN CNHT phát triển bền vững?

Doanh Nghiệp đa phần vừa và nhỏ, vốn yếu trình độ quản lý sản xuất thấp, nhiều doanh nghiệp tham gia vào các chương trình của Bộ Công thương nhưng không phải tất cả đều trở thành đại lý trong chuỗi cung ứng. Giải pháp là VCCI và Samsung đang có công trình nghiên cứu Năng lực động của DNVN và kết quả sẽ được công bố trong ngày 19/10/2022.Nghiên cứu này về năng lực động của DN Việt Nam cho thấy DN VN đang ở vị thế nào và trong thời gian tới cần thay đổi như thế nào để không bị trượt ra khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu? Chắc chắn phải có các phương pháp đo đếm được. Khi xuất khẩu trong tương lai cần các tiêu chuẩn ngày càng cao, DN VN chuẩn bị như thế nào?Thậm chí, cần có cả kế hoạch cầm tay chỉ việc cho DN này.

https://static-images.vnncdn.net/files/publish/2022/10/5/309441452-486653893384228-403203497447572197-n-1271.jpg

Trong ảnh, MC dẫn tọa đàm, Bà Thu Hương  HIệp Hội DN Điện tử, ông Ngô Khải Hoàn, Phó Cục trưởng Cục Công Nghiệp, Bộ Công thương, Bà Lan Anh, Tổng thư ký VCCI và hai đại diện của USAID Links SME và VITASK.

Bà Thu Hương, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp Hội DN điện tử: Cần tạo ra một cồng đồng DN hỗ trợ vững mạnh, tăng cường kết nối dọc: Doanh nghiệp trong nước kết nối với các ông Lớn; tăng cường liên kết ngang: các doanh nghiệp nhỏ cùng nhau chia sẻ thông tin, đơn hàng, mua chung bán chung, giảm chi phí và đủ năng lực đầu tư,…Phương châm làm việc là win win, cùng nhau phát triển.

Bà Lan Anh, Tổng thư ký VCCI: Vai trò của VCCI là đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp nên sẽ tham gia đóng góp nhiều hơn và việc cải thiện chính sách để chính sách đi vào được thực tiễn; Liên kết doanh nghiệp xây dựng cơ sở dữ liệu, chúng ta có một cộng đồng doanh nghiệp 5000 đơn vị, thay vì chỉ liên kết trong một Hiệp hội chúng ta giao lưu liên kết giữa các Hiệp hội ngành nghề liên quan và phụ trợ. Mặt khác, Doanh nghiệp cũng phải chủ động tìm kiếm thị trường thông qua các hội thảo, hội trợ và các trang web,… VCCI cam kết thời gian tới cung cấp cho DN nhiều thông tin và đồng hành cùng với DN để giúp họ trụ vững trong bối cảnh mới. Ngày 19/10/2022, Bộ khung năng lực động của các doanh nghiệp sẽ được công bố, từ đó các DN sẽ nâng cao năng lực, tăng vị thế tốt hơn trên bản đồ công nghiệp hỗ trợ thế giới.

Các diễn giả quốc tế cho rằng “Nâng cao khả năng làm việc bằng Tiếng Anh để có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.Thực hiện việc đào tạo cho các bạn quản lý kỹ thuật, thực hiện việc chuyển đổi số, áp dụng nhiều công nghệ tiên tiến, nhằm tối ưu hóa năng lực sản xuất.Đẩy mạnh tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng rô bốt, chất lượng cần ổn định, Chính phủ hỗ trợ trong thời gian tới nhiều hơn.”

Các doanh nghiệp cần nắm bắt xu hướng phát triển của thị trường để sản xuất kinh doanh liên tục và phát triển bền vững. Các doanh nghiệp nên chú ý các xu hướng phát triển mới như phát triển xanh, phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội, đảm bảo quyền lợi người lao động, bảo vệ môi trường,…

Môi trường minh bạch hơn, do đó các doanh nghiệp VN cần được thúc đẩy liên quan đến vấn đề vai trò của quản trị, quản lý,… thông qua việc chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ tốt hơn cho việc kiểm soát từ đầu đến cuỗi của quá trình sản xuất, logistich, bán hàng; đưa nhiều công nghệ mới như Big data, AI, Lot, blochain vào mọi lĩnh vực. Việt Nam may là giai đoạn đầu nên dễ triển khai không phải đập đi xây lại.

Doanh nghiệp vừa và nhỏ là vấn đề khá phức tạp để kết nối với doanh nghiệp đầu chuỗi, các DN kết nối không chỉ là biết tên DN đầu chuỗi (DNĐC) mà còn phải hiểu DNĐC, bởi ở VN đa phần chỉ là các chi nhánh, công ty con, thực hiện theo định hướng của công ty mẹ. “Do đó, chúng tôi tạo môi trường giao lưu thuận lợi hơn cho các DN VN là Cuốn Cẩm nang, giúp DN Việt có thể tra cứu dễ dàng, tìm hiểu thị trường, về doanh nghiệp lead. Cuốn Cẩm nang này được gắn trên trang web của Bộ Kế hoạch và Đầu tư”. –Đại diện của Tổ chức hỗ trợ các doanh nghiệp đầu chuỗi – USAID Link SME cho biết.

“Doanh nghiêp Việt cần đảm bảo chất lượng ổn định, nhất quán trong cả quá trình, tính giá và định giá DN mình phù hợp.Việc chất lượng quản lý chưa đạt tiêu chuẩn toàn cầu cẩn phải được các DN vừa và nhỏ - SME quan tâm nhiều hơn, tăng cường đầu tư thời gian và tiền bạc để lấy các chứng chỉ quốc tế ISO, CE, … và cho công tác đổi mới sáng tạo.”

Bà Hồng Hà, đại diện công ty Better Work Vietnam thì cho rằng: đổi mới cần có yếu tố con người. Cuộc cách mạng công nghệ 4.0 dự báo nạn thất nghiệp đối với các lĩnh vực thâm dụng lao động ví dụ như may mặc nhưng cuộc cách mạng 4.0 cũng tạo làn sóng công việc mới, số việc làm mới được tạo ra từ công cuộc đổi mới sáng tạo do đó tính về tổng thể việc làm không bị giảm nhưng rõ ràng sẽ có sự cải tổ và thay đổi trong cách thức làm việc mới, con người sẽ thích ứng chuyển đổi theo. Con người sẽ không thể thay thế được trong phần việc sáng tạo và kết nối giữa máy móc trong hệ thống sản xuất.

 

Inbox

Hội thảo chuyên đề “Cải thiện vị thế Ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam:Vai trò của Nâng cao năng lực và Đổi mới sáng tạo” thuộc chuỗi hoạt động của Diễn đàn đa phương MSF 2022.Hội thảo sẽ đóng góp kết quả cho Diễn đàn đa phương MSF 2022 (dự kiến tổ chức vào ngày 19/10/2022), nơi hợp tác đa phương trong nâng cao năng lực và thúc đẩy trách nhiệm tra soát của doanh nghiệp sẽ là hai nội dung chính.

Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Bộ Công Thương, Tổng Liên đoàn Lao động và Samsung Việt Nam đồng tổ chức Hội thảo chuyên đề trước thềm Diễn đàn Đa phương (MSF) 2022.