Phát huy vai trò quản trị rủi ro doanh nghiệp trong thực hiện mục tiêu kép (Vừa phòng chống dịch vừa sản xuất kinh doanh)

Kể từ khi nền kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng với quốc tế, các doanh nghiệp hoạt động trong môi trường kinh doanh phức tạp, nhiều cạnh tranh và chịu sự kiểm soát chặt chẽ. Trong mọi hoạt động đều tiềm tàng nhiều rủi ro (RR) ảnh hưởng tới các mục tiêu chiến lược và các mục tiêu cụ thể của doanh nghiệp.

Ảnh Internet

Một hệ thống quản trị rủi ro (QTRR) hiệu quả là một phần không thể thiếu trong công việc quản lý, điều hành doanh nghiệp. Đặc biệt, từ khi  COVID-19 gây thảm họa trên phạm vi toàn cầu, QTRR càng cần được phát huy vai trò hơn bao giờ hết trong thực hiện mục tiêu kép “Vừa phòng chống dịch vừa sản xuất kinh doanh”.

Khái quát vai trò, phạm vi quản trị rủi ro

Để phát huy vai trò QTRR, tất cả cán bộ nhân viên cần phải tiếp cận một cách bài bản để nhận biết về QTRR doanh nghiệp. Hệ thống QTRR tốt sẽ là công cụ hữu hiệu trong việc ứng phó với những yếu tố RR làm ảnh hưởng tới các mục tiêu chiến lược và hoạt động của doanh nghiệp cũng như theo đuổi các cơ hội đem lại giá trị lớn. Chính sách QTRR được xây dựng nhằm đảm bảo nó được thực hiện thường xuyên, liên tục, trở thành mối quan tâm và thực hiện nhất quán, thấm nhuần văn hóa công khai, minh bạch và đối thoại cởi mở trong doanh nghiệp.

Để giúp Lãnh đạo các cấp trong doanh nghiệp có những quyết định đúng đắn nhất trong mọi hoạt động, kể cả trong những trường hợp đối diện với RR cao, mang tính mạo hiểm để hành động thành công, nguyên tắc xác định, phân tích, đánh giá QTRR cần phù hợp với các mục tiêu chiến lược và hoạt động cũng như cấu trúc quản trị của doanh nghiệp. Vậy nên, từng doanh nghiệp căn cứ vào từng hoàn cảnh, tình hình thực tế, nhất thiết phải xây dựng sổ tay QTRR để dễ tiếp cận cũng như thường xuyên rà soát sửa đổi cho phù hợp giai đoạn và diễn biến của thị trường.

Khái niệm rủi ro và quản trị rủi ro

RR là khả năng các yếu tố có thể hoặc chắc chắn ảnh hưởng đến việc thực hiện chiến lược, mục tiêu của doanh nghiệp. RR có thể xuất phát từ các yếu tố bên trong hoặc bên ngoài, là một phần gắn liền với các hoạt động sản xuất kinh doanh và có thể đem lại kết quả tiêu cực hoặc tích cực cho doanh nghiệp. (Yếu tố gây bất lợi như tai nạn, khủng bố, bất ổn chính trị, thiếu hụt và tăng giá nguyên vật liệu, thảm họa dịch bệnh.v.v. Yếu tố có lợi và cơ hội nếu ban lãnh đạo doanh nghiệp đảm bảo cho các yếu tố xảy ra như công nghệ mới, hiệp lực từ sáp nhập và thâu tóm, thay đổi pháp lý.v.v.)

QTRR là một quá trình, được thực thi bởi Hội đồng quản trị, Ban Tổng giám đốc, các tổ chức, cá nhân liên quan, được áp dụng để hoạch định chiến lược và áp dụng trong phạm vi mọi hoạt động. QTRR được thiết kế để phát hiện các yếu tố có thể xảy ra gây ảnh hưởng tiêu cực cũng như để quản lý  phạm vi mức độ RR có thể chấp nhận, nhằm có được sự đảm bảo hợp lý về việc hoàn thành các mục tiêu của doanh nghiệp.

Một số đặc điểm của QTRR: Là một phương pháp tiếp cận dựa trên nguyên tắc với mục tiêu quản lý, chứ không phải loại trừ RR; Không phải là một hoạt động tách rời độc lập khỏi các hoạt động khác của doanh nghiệp mà được tích hợp và áp dụng vào hoạt đông sản xuất kinh doanh và ra quyết định hàng ngày; Có mối liên hệ chặt chẽ với quản trị doanh nghiệp thông qua việc cung cấp thông tin cho HĐQT, Ban TGĐ về những RR trọng yếu  và cách thức doanh nghiệp xử lý các RR này; Không cản trở công tác sản xuất kinh doanh mà phải hỗ trợ sản xuất kinh doanh; Là qui trình liên tục và áp dụng trong toàn doanh nghiệp

Mục tiêu QTRR và phân loại RR

Để đạt mục tiêu và phát huy vai trò QTRR trong thực hiện mục tiêu kép thời thảm họa dịch bệnh COVID-19 (vừa phòng chống dịch vừa sản xuất kinh doanh), đảm bảo sự gắn kết giữa mục tiêu và mức độ RR cũng như các ngưỡng chấp nhận RR của doanh nghiệp. Việc phân loại RR sẽ hỗ trợ thực hiện thống nhất việc xác định, đánh giá, đo lường và giám sát RR. Việc phân loại RR theo nhóm và vùng (Nhóm RR cấp 1 như: Chiến lược, hoạt động, tài chính, tuân thủ. Nhóm RR cấp 2 như: Kế hoạch, thị trường, chuỗi cung ứng, con người, quản trị, kế toán và báo cáo.v.v. Các vùng RR như: Cơ cấu tổ chức, thay đổi pháp luật, lựa chọn thị phần, ứng dụng công nghệ, tuyển dụng và giữ chân người lao động, thảm họa dịch bệnh, lập kế hoạch tài chính, cơ sở hạ tầng.v.v). Nhưng để dễ tiếp cận, thuận tiện và phù hợp với từng hoàn cảnh thực tế thì có thể doanh nghiệp sẽ phân loại RR như sau: RR sức khỏe, RR nguồn nhân lực, RR chiến lược, RR thị trường, RR hợp đồng, RR nguồn cung, RR hoạt động, RR chất lượng, RR tài chính, RR môi trường, RR pháp lý.v.v.

Cấu trúc QTRR doanh nghiệp

Để phù hợp bối cảnh và điều kiện thực tế từng doanh nghiệp, chúng ta tiếp cận với cấu trúc QTRR được xây dựng với mô hình 3 hàng phòng thủ theo thông lệ quốc tế như sau:

Hàng phòng thủ thứ nhất - Sở hữu và quản lý RR hàng ngày: Duy trì hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, hoạt động hàng ngày để xác định, đánh giá, kiểm soát và giảm thiểu RR theo qui định, hướng dẫn của doanh nghiệp.

Hàng phòng thủ thứ hai - Quản lý RR và kiểm soát sự tuân thủ: Đưa ra khung QTRR; xây dựng qui định, hướng dẫn và đào tạo; Xác định vai trò trách nhiệm của từng vị trí; Xác định thay đổi nguy cơ, mức độ RR của doanh nghiệp; Giám sát công việc QTRR và kiểm soát nội bộ; Trợ giúp, cảnh báo cho lãnh đạo dựa trên báo cáo đầy đủ, kịp thời, chính xác, tuân thủ pháp luật để kiểm soát cũng như biện pháp giảm thiểu RR.

Hàng phòng thủ thứ ba - Kiểm toán nội bộ (KTNB): Giữ vị trí độc lập và khách quan trong tổ chức, mang đến sự đảm bảo toàn diện cho Ban lãnh đạo cấp cao doanh nghiệp về tính hiệu quả của cơ cấu quản trị, quản lý RR và kiểm soát nội bộ. KTNB đánh giá, xác định những xung đột, lỗ hổng trong thực hiện mục tiêu giám sát đã được thiết kế của hàng phòng thủ thứ hai. Và căn cứ vào hoàn cảnh, thực tế từng doanh nghiệp, hoạt động KTNB có thể đảm nhiệm vai trò của hàng phòng thủ thứ hai, nhưng là những công việc điều phối hoạt động QTRR, rà soát tính tuân thủ theo theo yêu cầu của Lãnh đạo doanh nghiệp.

Qui trình QTRR doanh nghiệp

Là một chuỗi các hoạt động kết nối nhau nhằm giúp doanh nghiệp QTRR hiệu quả, từ đó hỗ trợ cho việc thực hiện chiến lược, mục tiêu. Qui trình QTRR cần được tích hợp vào qui trình và hoạt động hàng ngày của doanh nghiệp và bao gồm những hoạt động sau:

Thứ nhất - Xác định bối cảnh: Bao gồm việc phân tích bối cảnh bên trong và bên ngoài có liên quan tới QTRR đang thực hiện, đồng thời xác định thông số đo lường rủi ro. Việc này sẽ hỗ trợ xây dựng danh mục RR phù hợp và thiết kế các tiêu trí, qui trình QTRR doanh nghiệp.

Thứ hai - Xác định RR: Hướng tới việc nhận diện RR ảnh hưởng tới hoạt động và mục tiêu doanh nghiệp. Cần tìm nguyên nhân và hậu quả của từng RR, từ đó xác định RR tổng thể của doanh nghiệp.

Thứ ba - Phân tích RR: Phân tích nguyên nhân, nguồn gốc, xác định hậu quả và khả năng xảy ra của các RR. Quá trình này cung cấp đầu vào cho doanh nghiệp đánh giá RR, đưa ra quyết định xử lý RR và đưa ra chiến lược, phương pháp QTRR phù hợp nhất.

Thứ tư - Đánh giá RR: Hướng tới tính trọng yếu của từng RR, đánh giá xem có nằm trong mức chấp nhận (khẩu vị RR) của doanh nghiệp hay không và những RR cần được ưu tiên sử lý trước cũng như lộ trình tương ứng.

Thứ năm - Xử lý RR: Căn cứ bối cảnh, đánh giá, xác định, phân tích, đánh giá RR, doanh nghiệp  đưa ra quyết định ứng phó, để hạn chế tác động tiêu cực và tối đa hóa các cơ hội phát sinh từ RR.

Thứ sáu - Giám sát và rà soát: Hướng tới việc việc đánh giá liên tục phương án sử lý RR và tính hiệu quả, từ đó có thể điều chỉnh chương trình QTRR để phù hợp với biến động của môi trường kinh doanh và hoàn cảnh thực tế của doanh nghiệp.

Thứ bảy - Truyền thông và tham vấn: Công tác truyền thông và tham vấn là một phần tích hợp để tạo ra văn hóa, hiệu quả QTRR doanh nghiệp. Phương pháp tham vấn hai chiều và đối thoại đa chiều với các các tổ chức, cá nhân liên quan sẽ tăng cường tính hoàn thiện của các bước trong qui trình QTRR.

Cá nhân, tổ chức được phân công phụ trách QTRR doanh nghiệp có trách nhiệm:  Nghiên cứu, tham vấn, xây dựng để trình Lãnh đạo xem xét, ban hành Sổ tay QTRR doanh nghiệp và hướng dẫn chi tiết các bước trong qui trình QTRR và yêu cầu các tổ chức, cá nhân liên quan đánh giá, báo cáo theo qui định đã được thiết lập; Định kỳ hoặc đột xuất đánh giá, trình và cập nhật sổ tay để phù hợp với những thay đổi trong hoạt động sản xuất kinh doanh và những ưu tiên chiến lược của doanh nghiệp.

Công tác báo cáo và quản lý

Công tác báo cáo về RR theo tần suất hàng năm, 6 tháng, hàng quý, hàng tháng và những khi phát sinh. Báo cáo cần đảm bảo cung cấp thông tin tới mọi đơn vị, cá nhân liên quan với đầy đủ các vấn đề như: Thay đổi trong hồ sơ RR; Những RR mới phát sinh hoặc những thay đổi trong mục tiêu chiến lược; Những thiếu hụt trong kiểm soát nội bộ làm gia tăng RR; Các sự kiện và cảnh báo RR cũng như hiệu quả của kế hoạch hành động sử lý RR; Cập nhật kế hoach hành động để sử lý RR. Sổ tay QTRR phải có hướng dẫn chi tiết biểu mẫu cho từng loại báo cáo.

Tổ chức thực hiện

Trên cơ sở chính sách đã được thiết lập, sổ tay QTRR đã được phê chuẩn thì tất cả tập thể cá nhân liên quan phải tuân thủ và thực thi một cách bài bản theo qui định. Trong khuôn khổ bài viết, chúng tôi nêu ra những phương pháp cơ bản để doanh nghiệp tham chiếu và có thể áp dụng trong từng hoàn cảnh, điều kiện cụ thể như sau:

Né tránh RR: Đây là giải pháp khá phổ biến, đó là bỏ qua hoặc dừng toàn bộ các hoạt động có nguy cơ tiềm ẩn RR. Phương pháp này tương đối an toàn, nhưng cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải loại bỏ đi những cơ hội và đó có thể là những lợi thế trong sản xuất kinh doanh.

Chuyển giao RR: Chuyển giao một phần hay nhiều phần RR cho bên thứ ba hoặc đối tác kinh doanh. Phương pháp này giúp giảm thiểu trách nhiệm và thiệt hại nếu RR xảy ra.

Duy trì RR hoặc chấp nhận RR: Phương pháp này được áp dụng trong trường hợp RR thấp, có thể chấp nhận được so với các lợi thế khác. Hoặc khi trong thực tế có những RR không có biện pháp nào khác ngoài việc phải duy trì và chấp nhận.

Kiểm soát RR: Thường xuyên, liên tục ở tất cả các nhóm RR, các vùng RR, để phân tích, xác định nhanh chóng, kịp thời để có thể sử lý cũng như hạn chế đến mức thấp nhất những tác động tiêu cực của RR đến hoạt động và hiệu quả của doanh nghiêp.

Trong bối cảnh COVID-19 bất ngờ xuất hiện, với mong muốn có thêm những công cụ hữu hiệu trong thực hiện mục tiêu kép. Rất mong các chuyên gia, doanh nghiệp trao đổi, chia sẻ thêm kinh nghiệm thực tiễn về QTRR, để cộng đồng doanh nghiệp cùng nhau trụ vững vượt qua giai đoạn thảm họa dịch bệnh khó khăn này.