Tổng thầu EPC với bất ngờ của Covid-19 (Dự án Nhiệt điện Sông Hậu I)

EPC (Engineering - Procurement - Construction) được hiểu là sau khi có đầu bài với tất cả các yêu cầu của chủ đầu tư, Tổng thầu sẽ thực hiện các nội dung: Thiết kế - cung cấp vật tư, thiết bị - xây lắp, hiệu chỉnh, chạy thử, chuyển giao công nghệ cho chủ đầu tư vận hành khai thác toàn bộ nhà máy đúng như các điều khoản đã được thống nhất trong hợp đồng và đặc biệt chú trọng tới chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật, thông số vận hành với giá cạnh tranh nhất.

Kinh nghiệm từ các dự án EPC và qui mô dự án nhiệt điện Sông Hậu I

       Trong khoảng thời gian từ năm 2003 đến nay, Tổng công ty lắp máy Việt Nam (LILAMA) đã làm Tổng thầu EPC nhiều dự án lớn tại Việt Nam, đạt chất lượng, kỹ thuật theo tiêu chuẩn quốc tế, và đảm bảo thông số vận hành theo yêu cầu của chủ đầu tư như: Điện than Uông Bí mở rộng I (I x 300 MW); Điện khí Cà Mau I (1 x 750 MW); Cà Mau II (1 x 750 MW); Điện khí Nhơn Trạch I (1 x 450 MW): Nhơn Trạch II (1 x 750 MW); Điện than Vũng Áng II (2 x 300 MW); Thủy điện Hủa Na (2 x 90 MW); Xi măng Tân Thắng; Xi măng Sông Thao. Liên danh Tổng thầu EPC: Điện than Na Dương (2 x 50 MW); Điện khí Phú Mỹ IV (1 x450 MW).v.v.

       Năm 2015, Tổng công ty lắp máy Việt Nam (LILAMA) ký hợp đồng EPC với Tập đoàn dầu khí quốc gia Viêt Nam (PVN) để thực hiện dự án nhiệt điện Sông Hậu I: Công suất (2 x 600 MW); Công nghệ: Nhiệt điện ngưng hơi, thông số siêu tới hạn, đốt than Bitum nhập khẩu; Tổng mức đầu tư: 39 nghìn tỷ VND; Chủ đầu tư: Tập đoàn dầu khí Việt Nam (PVN); Địa điểm xây dựng: Ấp Phú Xuân, thị trấn Mái Dầm, huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang.

http://ckds.vn/UserFiles/CKeditor/7ce3bd4e-3425-441f-9227-1f5a3720225cimage.png

Dự án Nhà máy Nhiệt điện Sông Hậu 1 (2x600MW)

Xây dựng, phê duyệt phương án và huy động nguồn lực tổ chức thực hiện

        Ngay sau khi hợp đồng EPC có hiệu lực, đảm bảo đầy đủ tính pháp lý, LILAMA đã khẩn trương huy động mọi nguồn lực để triển khai công việc một cách bài bản. Với những kinh nghiệm từ nhiều dự án và nhiều đối tác đến từ các tập đoàn lớn của các nước phát triển trên thế giới, LILAMA đã đáp ứng, tuân thủ các yêu cầu, trình tự kiểm tra, phê duyệt, giám sát rất nghiêm ngặt theo yêu cầu của chủ đầu tư trong suốt quá trình triển khai, thực hiện dự án như: Lập qui trình các bước triển khai và tổ chức thực hiện; Tuyển chọn nhà thầu thiết kế, cung cấp thiết bị chính và nhà thầu cung cấp các hệ thống phụ trợ cũng như tất cả các đơn vị tham gia thực hiện dự án một cách phù hợp để đảm bảo thuận lợi, an toàn cho việc kết nối giao diện toàn nhà máy. (Bởi với các dự án công nghiệp lớn trên thế giới, có thể do bất kỳ tập đoàn lớn nào thực hiên thì một số hệ thống, thiết bị vẫn phải nhập từ nước ngoài hoặc mua từ một số nhà cung cấp khác).

       Đặc biệt, với vai trò Tổng thầu EPC, LILAMA đã xem xét, đánh giá kinh nghiệm, khả năng thực thi công việc theo qui trình và đạt chất lượng tiêu chuẩn quốc tế từ thiết kế, gia công chế tạo thiết bị, xây lắp, hiệu chỉnh, chạy thử, đào tạo, chuyển giao công nghệ của các đơn vị trong nước, cũng như năng lực tài chính, tính tuân thủ pháp lý và phân tích tính phù hợp để trình chủ đầu tư phê duyệt thầu phụ với mục đích là có được nhiều việc làm nhất cho các doanh nghiệp nội địa.

Những thực tiễn phát sinh, đặc biệt từ khi COVID-19 bất ngờ xuất hiện

      Trong trạng thái bình thường, với qui mô dự án, yêu cầu qui trình quản lý và kỹ thuật rất nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn quốc tế, LILAMA đã phải đối diện với rất nhiều những vướng mắc, khó khăn như: Thời gian giải phóng mặt bằng kéo dài; Phê duyệt nhà thầu phụ nước ngoài chậm; Giá cả vật tư biến động nhanh theo hướng tiêu cực.v.v; Đặc biệt là thời gian phê duyệt giá chi tiết theo qui định có nhiều vướng mắc, kéo dài thời gian, dẫn đến việc giải ngân chậm và rất chậm, nên một số nhà thầu phụ đã không thể tiếp tục huy động thêm tài chính cho mua sắm và thi công.v.v. Bởi vậy, LILAMA đã phải tập trung toàn bộ nguồn lực cũng như làm việc với các tổ chức tín dụng, ngân hàng xin gia tăng mức, hạn mức vay, để có nguồn vốn đáp ứng tiến độ. Như vậy, đã dẫn đến việc chậm tiến độ, chi phí giá thành và chi phí tài chính tăng cao, vượt rất nhiều so với dự toán ban đầu.

      Đầu năm 2020, đúng vào giai đoạn đường găng, cần huy động tối đa nhất các thiết bị quan trọng, thiết bị điện, thiết bị điều khiển để hoàn thiện những công đoạn lắp ráp cuối cùng, chuẩn bị cho công tác hiệu chỉnh, chạy thử từng thiết bị, từng hệ thống tiến tới hiệu chỉnh và chạy thử toàn nhà máy thì COVID-19 bất ngờ xuất hiện, gây hiểm họa, thiệt hại lớn cho các nền kinh tế - xã hội trên phạm vi toàn cầu và kể cả Việt Nam chúng ta. Tất nhiên, dự án nhiệt điện Sông Hậu I cũng không phải ngoại lệ và thực tế đã xảy ra :

     Thiết bị, vật tư của các nhà thầu phụ nước ngoài chậm cung cấp vì sản xuất ở các nước bị hạn chế hoặc không thể hoạt động, hệ thống logistics toàn cầu bị ngưng trệ, khó khăn và trong trường hợp đặc biệt bắt buộc phải thực hiện thì giá cả tăng vọt. Việc điều chuyển và huy động chuyên gia từ nước ngoài theo tiến trình công việc là rất khó khăn, tốn thời gian và có nhiều trường hợp là không thể.v.v.

Trong giai đoạn những tháng đầu năm 2020 các nhà thầu nước ngoài đã trao đổi mang tính cảnh báo về sự chậm trễ do dịch bệnh và yêu cầu Tổng thầu EPC ghi nhớ. Nhưng đến quí 3/2020 thì tất cả các nhà thầu phụ nước ngoài đều gửi thông báo chính thức đến LILAMA với các nội dung khác nhau theo từng hợp đồng cụ thể, nhưng đều có chung những đề xuất và nêu rõ những phát sinh là: Việc chậm cung cấp vật tư, thiết bị, chậm hoặc không thể huy động chuyên gia đến dự án theo nội dung của hợp đồng đã ký là do COVID-19 bất ngờ xuất hiện, tình huống không thể đoán định và là bất khả kháng. Các văn bản thông báo này bao gồm cả dự kiến tiến độ sẽ chậm 6 tháng đến 1 năm so với hợp đồng hoặc dài hơn tùy thực tế diễn biến của đại dịch, đặc biệt là vấn đề cần bổ xung chi phí phát sinh ngoài dự kiến do thảm họa dịch bệnh để có thể tiếp tục thực hiện hợp đồng.

Một số giải pháp tình thế để đáp ứng tiến độ

        Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc sớm đưa nhà máy vào vận hành và phát điện lên lưới quốc gia. Bằng trách nhiệm, kinh nghiệm của mình, LILAMA đã tìm đủ mọi kế sách trong đàm phán, thương thảo với các đối tác nước ngoài để tìm mọi giải pháp thực hiện “mục tiêu kép”, vừa chống dịch vừa sản xuất, và trong nhiều tình huống thực tiễn đã phải chấp nhận phát sinh kinh phí để huy động vật tư, thiết bị, chuyên gia đến dự án đáp ứng tiến độ. Mặt khác, Lilama đã huy động hết khả năng mọi nguồn lực và thiết lập hệ thống quản lý nghiêm ngặt, kỷ luật cao về công tác phòng, chống dịch an toàn để các doanh nghiệp nội địa vẫn duy trì nhiệm vụ tại dự án; Phát huy tối đa việc trao đổi, bàn bạc cũng như hướng dẫn hiệu chỉnh, chạy thử, chuyển giao công nghệ từ đối tác nước ngoài bằng hình thức trực tuyến. Trên thực tiễn, để làm được như vậy,  thời gian cho công việc kiểm tra, thí nghiệm, hiệu chỉnh, chạy thử đã tăng lên gấp nhiều lần, vì công việc phải được thực hiện trên từng thiết bị, từng hệ thống, sau đó mới đến việc kết nối giao diện đồng bộ cho toàn nhà máy. Vậy nên, những phát sinh chưa từng có tiền lệ, khó đoán định luôn hiện hữu kể từ khi COVID-19, đặc biệt, chi phí phát sinh rất lớn vượt hơn nhiều so với dự toán chi phí của hợp đồng EPC.

        Khó khăn, thách thức là vậy nhưng LILAMA cùng các nhà thầu phụ trong nước cũng như nước ngoài đã tạm huy động nguồn tài chính bằng nhiều giải pháp khác nhau để thực hiện dự án đạt chất lượng, kỹ thuật tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo tính đồng bộ, an toàn cho chạy thử, vận hành nhà máy và các mốc quan trọng đã đạt được như sau:

     Tổ máy I: Hòa đồng bộ lên lưới điện quốc gia: 26/11/2020; Đốt than lần đầu: 22/4/2021; Dự kiến bàn giao cho chủ đầu tư vận hành thương mại: Tháng 11/2021.

     Tổ máy II: Hòa đồng bộ lên lưới điện quốc gia: 27/01/2021; Đốt than lần đầu: 24/5/2021; Dự kiến bàn giao cho chủ đầu tư vận hành thương mại: tháng 03/2022.

 

http://ckds.vn/UserFiles/CKeditor/fc98a915-96e4-478e-800c-6789a3536118image.png

Hình ảnh lắp và căn chỉnh tuabin

http://ckds.vn/UserFiles/CKeditor/df82bf4b-285f-45cf-bf99-8d91632ce152image.png

Gian tuabin-máy phát tại Dự án Nhà máy Nhiệt điện Sông Hậu 1 (2x600MW)

 

Những đề xuất, kiến nghị từ thực tiễn

     Hiện nay, tình hình COVID-19 còn diễn biến phức tạp, nguy hiểm trên phạm vi toàn cầu. Trong khi LILAMA cùng các nhà thầu đã huy động tổng lực mọi khả năng có thể và những khó khăn về tài chính đang dự báo vượt sức chịu của các đơn vị. Là những người trực tiếp gắn bó với ngành, với dự án nhiều năm rất mong muốn bàn giao nhà máy cho chủ đầu tư vận hành thương mại theo đúng kế hoạch dự kiến, chúng tôi cũng mạnh dạn đề xuất và có một số kiến nghị:

     Thứ nhất: Đề nghị các cấp thẩm quyền có cơ chế, chính sách phù hợp thực tiễn, đạt khả năng thực thi để chủ đầu tư rà soát, xác định những vướng mắc cụ thể và khó khăn tổng quát, đặc biệt là những khó khăn về tài chính và những chi phí phát sinh do COVID-19 theo nội dung kiến nghị của Tổng thầu EPC và tất cả các nhà thầu tham gia thực hiện dự án. Từ thực tiễn đó, chủ đầu tư quyết định gia hạn thời gian hoàn thành dự án cũng như thúc đẩy nhanh nhất có thể việc phê duyệt đơn giá chi tiết theo qui định để thanh toán cho Tổng thầu và chấp thuận thanh toán bổ sung những chi phí phát sinh do thảm họa dịch bệnh.

    Thứ hai: Đề nghị có chính sách đặc thù cho dự án về hệ thống logistics để vật tư thiết bị từ nước ngoài có thể về dự án một cách nhanh nhất cũng như hạn chế tối đa những tác động tiêu cực do giá cả vật tư, thiết bị tăng đột biến kể từ khi COVID-19 bùng phát trên khắp hành tinh.

    Thứ ba: Có qui định nhất quán, kiểm soát một cửa về việc cho phép chuyên gia của nhà cung cấp thiết bị từ nước ngoài đến dự án làm việc một cách nhanh nhất vì hiện tại mỗi địa phương có những qui định khác nhau, qui trình cấp Visa phải được chấp thuận từ nhiều cấp có thẩm quyền, thực tế là mất khoảng thời gian từ 2 đến 3 tháng.

     Thứ tư: Hiện tại có hàng ngàn người đang làm việc tại dự án. Và để thực hiện “mục tiêu kép”, đề nghị ban quản lý dự án chủ đầu tư chuẩn bị sẵn sàng khu cách ly tạm thời khi cần thiết và đề nghị chính quyền địa phương nơi xây dựng nhà máy hỗ trợ việc thiết lập cơ sở vật chất phòng chống dịch tại chỗ cũng như tạo cơ sở cung ứng lương thực, thực phẩm, các mặt hàng nhu yếu phẩm tại dự án hoặc gần nhất có thể.

    Thứ năm: Đề nghị chính quyền địa phương cần ưu tiên phân bổ và bố trí tiêm vắc xin phòng dịch COVID-19 cho tất cả những người tham gia thực hiện dự án trong thời gian sớm nhất.

TÓM LẠI: Để tiến tới đầu tư một dự án, chủ đầu tư phải tiến hành lập báo cáo nghiên cứu khả thi theo qui định và xác định công nghệ, thông số kỹ thuật, dự kiến tổng mức đầu tư v.v…, đặc biệt là bao gồm đầy đủ tính pháp lý, sự cần thiết và tính hiệu quả của dự án. Sau khi có kết quả báo cáo nghiên cứu khả thi, nhà đầu tư dự kiến mốc thời gian, phương án phù hợp nhất, hiêu quả nhất để triển khai thực hiện. Và căn cứ vào từng hoàn cảnh, điều kiện thực tế, đặc biệt là tính thỏa mãn về trình tự, thủ tục theo luật định, chủ đầu tư có thể quyết định hình thức hợp đồng Tổng thầu EPC hoặc phân ra từng hệ thống, từng phần, từng hạng mục để quản lý dự án sao cho thuận lợi nhất cho chủ đầu tư về mọi mặt nhưng vẫn đảm bảo tính đồng bộ, thông số kỹ thuật, chất lượng, tiến độ, an toàn và tiết kiệm nhất có thể.