Trung Quốc xây dựng đường sắt cao tốc với chi phí thấp như thế nào?

Trung Quốc đã xây dựng mạng lưới đường sắt cao tốc lớn nhất thế giới trong vòng chưa đầy một thập kỷ và chi phí xây dựng các tuyến cao tốc hiện thấp hơn 1/3 so với các nước khác. Gerald Ollivier, Jitendra Sondhri và Nanyan Zhou từ văn phòng Ngân hàng Thế giới tại Bắc Kinh giải thích cách Trung Quốc tiếp tục phát triển một hệ thống đẳng cấp thế giới với chi phí đơn vị thấp hơn hẳn so với các hệ thống cùng loại.

Trung Quốc có mạng đường sắt cao tốc lớn nhất thế giới và nó đã đạt được vị trí này trong vòng hơn một thập kỷ. Chương trình cao tốc bắt đầu vào năm 2003 với tuyến đường dài 404km giữa Tần Hoàng Đảo và Thẩm Dương, được thiết kế với tốc độ 250km/h. Nó nhanh chóng phát triển với Kế hoạch mạng lưới đường sắt trung và dài hạn được thông qua vào năm 2004 và cập nhật vào năm 2008, trong đó đề ra chiến lược phát triển cho mạng lưới đến năm 2020. Tuyến cao tốc Bắc Kinh - Thiên Tân, tuyến đầu tiên của một tuyến thế hệ mới được thiết kế cho vận hành 350km/h được khai trương vào tháng 8 năm 2008.

Đến năm 2013, Trung Quốc đã hoàn thành việc xây dựng mạng lưới đường sắt cao tốc khoảng 10.000 km, vượt quá mạng lưới tốc độ cao của toàn Liên minh châu Âu và tiếp tục tăng trưởng với 12.000 km-tuyến đường hiện đang được xây dựng. Ngoài ra, Trung Quốc đã xây dựng một số tuyến đường sắt chở khách 200km/h mới và các tuyến giao thông hỗn hợp 200km/h.

Các hành lang mật độ cao như Bắc Kinh - Thượng Hải và Bắc Kinh - Quảng Châu có xu hướng được thiết kế để chạy 350km/h, trong khi 250km/h là đủ cho các tuyến có lưu lượng khiêm tốn hơn. Vào cuối năm 2013, hầu hết các vùng đô thị ở Trung Quốc đã được kết nối hoặc đang trong quá trình kết nối với các tuyến có tốc độ tối đa 200km/h trở lên.

Các dịch vụ trên các tuyến cao tốc được hình thành từ tám hoặc 16 toa tàu và bảng tàu chạy hiện tại của Tổng công ty Đường sắt Trung Quốc (CRC) cho thấy có 70-100 chuyến tàu mỗi ngày trên các tuyến bận rộn nhất với tối đa tám chuyến tàu mỗi hướng mỗi giờ vào thời gian cao điểm. Mật độ giao thông trên các tuyến như vậy ước tính khoảng 20 - 30 triệu lượt hành khách. Trên các tuyến mật độ trung bình, có 40-50 chuyến tàu mỗi ngày với sự kết hợp của các dịch vụ nhanh và bán nhanh.

Chuyến tàu cao tốc CRH380A rời ga Hồng Kiều Thượng Hải

Theo một báo cáo trên tờ People's Railway Post vào tháng 1, công suất sử dụng ghế trung bình là 70% và giá vé hạng hai dao động từ 0,045 USD/km trên các tuyến 200-250km/h đến 0,077 USD trên các tuyến tốc độ cao hơn. Đây là mức giá gấp ba đến bốn lần giá vé tàu tốc hành thông thường nhưng thấp hơn hoặc tương đương với giá vé máy bay giảm giá và ở mức thấp hơn, tương tự như giá vé xe buýt liên tỉnh. Theo tiêu chuẩn quốc tế, giá vé cao tốc của Trung Quốc cực kỳ thấp, chỉ bằng khoảng một phần tư đến một phần năm giá vé thông thường ở các nước khác.

Chi phí xây dựng

Một phân tích về chi phí xây dựng của 27 tuyến cao tốc đang hoạt động vào cuối năm 2013 cho thấy sự thay đổi đáng kể về đơn giá, dao động từ 94 triệu Nhân dân tệ (15,3 triệu USD) đến 183 triệu Nhân dân tệ/km. Với một số trường hợp ngoại lệ, đơn giá của đường cao tốc 250 km/h là 70-169 triệu Nhân dân tệ/km. Đơn giá trung bình có trọng số là Nhân dân tệ 129 triệu/km cho dự án 350km/h và 87 triệu Nhân dân tệ/km cho dự án tốc độ 250 km/h.

Các chi phí này là chỉ báo chung về mức chi phí xây dựng nhưng dữ liệu này chỉ có sẵn ở dạng lũy kế tại thời điểm này. Các khoản chi phí phát sinh qua các năm khác nhau, do đó, các chi phí có thể không thể so sánh trực tiếp được với nhau do tác động của lạm phát cũng như sự biến động của cung và cầu đối với dịch vụ xây dựng đường sắt. Nhưng chúng vẫn cung cấp các giá trị chuẩn hữu ích cho các dự án mới.

Các công việc xây dựng chiếm khoảng 50% chi phí trong khi hệ thống tín hiệu, viễn thông và điện chiếm khoảng 5% tổng chi phí. Một phân tích về chi phí xây dựng tuyến Thạch Gia Trang - Vũ Hán dài 841 km chỉ ra rằng đơn giá thực tế thấp hơn khoảng 5% so với ước tính. Một số yếu tố bao gồm tốc độ thiết kế, địa hình, điều kiện khí tượng, chi phí đất và nhà ga ảnh hưởng đến chi phí xây dựng đường sắt tốc độ cao. Chi phí đơn vị trên tuyến Bắc Kinh - Thiên Tân cao hơn bình thường ở mức 183 triệu Nhân dân tệ/km vì nó bao gồm chi phí xây dựng hai nhà ga chính tại Nam Bắc Kinh và Thiên Tân, cũng phục vụ các tuyến khác.

Đơn giá của tuyến cao tốc Thượng Hải - Hàng Châu (177m Nhân dân tệ/km) cao vì nó bao gồm một số cây cầu lớn và chi phí thu hồi đất và tái định cư cao ở khu vực đông dân cư ở miền đông Trung Quốc. Các cầu cạn thường được ưa chuộng làm bờ kè ở Trung Quốc, ngay cả khi chúng tốn nhiều chi phí xây dựng hơn, vì chúng giảm thiểu việc tái định cư và sử dụng đất nông nghiệp màu mỡ cũng như các tác động đến môi trường.

Trong các dự án do Ngân hàng Thế giới hỗ trợ, chi phí ước tính của các cầu cạn ở Trung Quốc dao động từ 57 triệu Nhân dân tệ đến 73 triệu Nhân dân tệ/km cho một tuyến đường đôi. Những chi phí này được giữ ở mức thấp thông qua việc tiêu chuẩn hóa quy trình thiết kế và chế tạo để đúc và đặt dầm cầu trên cầu cạn. Nhịp dầm cầu cạn đã được quy chuẩn là 24m và 32m. Dầm cầu được đúc trong các công trình tạm thời dọc theo lộ trình của tuyến và được vận chuyển trên quãng đường lên tới 8km bằng phương tiện vận chuyển dầm đặc biệt. Sau đó, các dầm được nâng lên các cột cầu cạn bằng thiết bị được thiết kế đặc biệt. Chi phí của một dầm cầu dài 32m dao động từ 800.000 Nhân dân tệ đến 1 triệu Nhân dân tệ. Đường dùng tấm bê tông cũng được đúc trong các công trình tạm. Sau khi dự án hoàn thành, các công trình đúc dầm cầu và sàn bê tông được tháo dỡ và lắp đặt lại tại vị trí khác. Đất trống được phục hồi một cách có hệ thống bằng cách chuyển tiếp địa điểm với lớp đất trên cùng ban đầu trước khi được giao cho chủ sở hữu để sử dụng vào mục đích nông nghiệp.

https://www.globalconstructionreview.com/wp-content/uploads/2021/08/x846viaduct.pagespeed.ic_.xINzhE5OA3.jpg

Cầu đường sắt cao tốc Bắc Kinh-Thiên Tân gần Thiên Tân

Các cây cầu đặc biệt bắc qua các con sông lớn có thể đi lại được hoặc cần phù hợp với các đặc điểm địa hình chính như núi thì việc xây dựng tốn kém hơn nhiều, đòi hỏi công việc thiết kế chuyên sâu hơn và kỹ thuật xây dựng phức tạp. Thông thường những cây cầu như vậy chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng số các cây cầu. Các dự án bao gồm một tỷ lệ lớn hơn các cây cầu đặc biệt như cầu Tân Cương và Sixianjiao có xu hướng có đơn giá cao. Các nhà ga đóng vai trò kép là trung tâm giao thông và trung tâm đô thị và nhiều nhà ga là những mốc đô thị nhằm phản ánh văn hóa và di sản địa phương, đồng thời hỗ trợ mở rộng đô thị. Lưu lượng giao thông khác nhau giữa các nhà ga và quy mô và chi phí của các nhà ga thay đổi rõ rệt với các ga nhỏ (nhà ga rộng 3000m2) có giá khoảng 40 triệu Nhân dân tệ, trong khi các ga lớn, trông giống như nhà ga sân bay, có thể lên tới 13 tỷ Nhân dân tệ. Chi phí của các nhà ga thông thường nói chung được bao gồm trong chi phí dự án và chiếm khoảng 1-1,5% tổng chi phí dự án. Các ga lớn thường được xây dựng như các dự án độc lập và chi phí của chúng không phải lúc nào cũng được tính vào chi phí của các tuyến cao tốc.

Các nhà ga chính to lớn có kiến ​​trúc riêng biệt, chi phí xây dựng tốn kém, nhưng chúng nhanh chóng đầy người trong thời gian du lịch cao điểm. Các ga như vậy có ba đến năm cấp và cung cấp các phương tiện giao thông trung chuyển giữa các mạng lưới đường sắt, đường bộ và tàu điện ngầm. Ví dụ, nhà ga Hồng Kiều Thượng Hải có các cơ sở trung chuyển cho sân bay và cho một liên kết tàu điện sử dụng từ trường trong tương lai. Các nhà ga này tìm cách cung cấp các phương tiện giúp thúc đẩy quá trình vận chuyển nhanh chóng và thuận tiện cho lượng người tham gia giao thông lớn. Các ga đáng chú ý bao gồm: Bắc Kinh Nam (6,3 tỷ Nhân dân tệ; 310.000m2), Vũ Hán (4,1 tỷ Nhân dân tệ; 114.000m2), Quảng Châu Nam (13 tỷ Nhân dân tệ; 486.000m2) và Trịnh Châu Đông (9,5 tỷ Nhân dân tệ; 412.000m2).

Mặc dù đây là những khoản đầu tư lớn, nhưng chi phí xây dựng cao tốc ở Trung Quốc có xu hướng thấp hơn các nước khác. Dựa trên kinh nghiệm với các dự án do Ngân hàng Thế giới hỗ trợ, chi phí xây dựng đường sắt bằng khoảng 82% tổng chi phí dự án nêu trên. Các tuyến cao tốc của Trung Quốc với tốc độ tối đa 350 km/h có đơn giá cơ sở hạ tầng điển hình khoảng 100-125 triệu Nhân dân tệ (17-21 triệu USD) mỗi km, với tỷ lệ cầu cạn và đường hầm cao. Chi phí cho các tuyến cao tốc ở Châu Âu được thiết kế để vận hành với vận tốc 300km/h trở lên ước tính là 25-39 triệu USD/km và cao nhất là 52 triệu USDk/m ở California (không bao gồm đất, đầu máy xe và lãi vay trong thời gian thi công). Đơn giá cho bốn tuyến cao tốc hiện đang được xây dựng ở Pháp dao động từ 24,8 triệu đô la Mỹ đến 35,2 triệu đô la.

Do đó, rõ ràng là chi phí xây dựng các tuyến cao tốc ở Trung Quốc thấp hơn đáng kể so với các nước ở châu Âu, mặc dù sự so sánh này là gần đúng nhất nếu xét đến sự khác biệt trong các quy trình kế toán và chi phí. Ngoài chi phí lao động thấp hơn, một số yếu tố khác có thể dẫn đến chi phí đơn vị ở Trung Quốc thấp hơn. Ở cấp độ chương trình, việc tuyên bố về một kế hoạch trung hạn đáng tin cậy cho việc xây dựng 10.000 km đường cao tốc ở Trung Quốc trong thời gian từ sáu đến bảy năm đã tiếp thêm sức mạnh cho cộng đồng xây dựng và cung cấp thiết bị để xây dựng năng lực nhanh chóng và áp dụng các kỹ thuật đổi mới để tận dụng khối lượng công việc rất lớn.

Điều này đã dẫn đến chi phí đơn vị thấp hơn do sự phát triển của nhiều nguồn cạnh tranh nội địa để xây dựng - bao gồm đào đắp, cầu, đường hầm và toa xe - áp dụng cơ giới hóa trong thi công và chế tạo. Hơn nữa, khối lượng lớn và khả năng tích lũy vốn đầu tư vào thiết bị xây dựng chi phí cao trong một số dự án cũng giúp giảm chi phí.

Các yếu tố khác bao gồm chi phí thu hồi đất và tái định cư tương đối thấp, nội địa hóa thiết kế và chế tạo bộ phận và linh kiện cũng như tiêu chuẩn hóa thiết kế cho các công trình kè, đường ray, cầu cạn, điện khí hóa, hệ thống tín hiệu và viễn thông. Ví dụ, quy trình sản xuất ván sàn được nhập khẩu từ Đức nhưng giá thành của sản phẩm do Trung Quốc sản xuất thấp hơn khoảng một phần ba so với sản phẩm của Đức do khối lượng lớn và chi phí lao động thấp hơn. Công nghệ xây dựng đường hầm được phát triển không chỉ mang lại đơn giá thấp mà còn cho phép xây dựng đường hầm với tốc độ 5-10m mỗi ngày. Chi phí xây dựng đường hầm cao tốc ở Trung Quốc vào khoảng 10-15 triệu USD/km, một phần nhỏ so với các nước khác. Chi phí đường hầm bị ảnh hưởng nặng nề bởi địa chất và chi phí lao động, trong trường hợp của Trung Quốc, chi phí đường hầm chắc chắn đã giúp giảm chi phí.

Trung Quốc đã đạt được thành tích đáng kể trong việc xây dựng hơn 10.000 km đường cao tốc trong vòng sáu đến bảy năm với đơn giá thấp hơn so với các dự án tương tự ở các nước khác. Mạng lưới hoạt động với lưu lượng giao thông cao trên các hành lang chính và với độ khả dụng cao, và điều này đã được thực hiện với chi phí nhiều nhất cũng chỉ bằng 2/3 đường sắt cao tốc ở phần còn lại của thế giới. Bên cạnh chi phí lao động thấp hơn ở Trung Quốc, quy mô tuyệt đối của chương trình là một lý do có thể khác cho điều này vì nó cho phép tiêu chuẩn hóa thiết kế các yếu tố xây dựng, phát triển năng lực sáng tạo và cạnh tranh cho chế tạo thiết bị và khấu hao chi phí vốn thiết bị xây dựng của một số dự án.