Sản xuất, lắp ráp ô tô Việt Nam đi lên từ một số doanh nghiệp nội

         Ngoài 3 doanh nghiệp nội điển hình như Hyundai, Thaco, Vinfast còn hàng chục doanh nghiệp nội khác tham gia thị trường đóng xe Bus, xe tải và xe chuyên dụng như SAMCO, VEAM, TMT, TRACIMEXCO... tạo nên bức tranh toàn diện hứa hẹn một tương lai tươi sáng cho ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.

           Hiện Việt Nam là một đất nước mà ngành sản xuất, lắp ráp ô tô có nhịp độ tăng trưởng nhanh vì tiềm năng tiêu thụ xe thị trường trong nước khá hấp dẫn.

            Thị trường ô tô của Việt Nam hiện đang là cuộc đua của 3 đối thủ:

            - Nhập khẩu trực tiếp

            - Sản xuất và lắp ráp trong nước tại các doanh nghiệp FDI

            - Sản xuất và lắp ráp của các doanh nghiệp nội.

            Xe nhập khẩu đã đi từ nhập xe cũ đến nhập các dòng xe cao cấp. Từ 2018, khi thuế nhập khẩu ô tô khu vực ASEAN về 0%, dậy lên làn sóng nhập khẩu xe các nước ASEAN để cạnh tranh với xe sản xuất, lắp ráp trong nước.

            Xe của các doanh nghiệp FDI nhiều năm trước có lợi thế trên thị trường, được hưởng nhiều chính sách ưu đãi nhưng trải qua vài chục năm không tạo được ngành công nghiệp ô tô cho Việt Nam. Chủ yếu vẫn dừng ở lắp ráp vì tỷ lệ nội địa hóa đạt rất thấp.

            Xe sản xuất lắp ráp của các doanh nghiệp trong nước phát triển mạnh trong một số năm gần đây. Thaco Trường Hải, Hyundai Thành công và gần đây là Vinfast đã phát triển mạnh các dòng xe 4 chỗ, xe bus, nâng cao được tỷ lệ nội địa hóa. Đặc biệt Vinfast đã sản xuất xe thương hiệu Việt Nam có chất lượng và giá cạnh tranh khá tốt.

            Nhìn lại thị trường ô tô Việt Nam năm 2020 vượt qua giai đoạn trầm lắng. Trong nửa đầu năm 2020, do ảnh hưởng của dịch Covid-19, Việt Nam phải thực hiện giãn cách xã hội, nhiều nhà máy phải giảm quy mô sản xuất. Tiêu thụ xe giảm tới 1/3 so với cùng kỳ năm trước. Điểm sáng của thị trường ô tô Việt Nam năm 2020 chính từ cuối tháng 6, khi Chính phủ ban hành Nghị định số 70/2020/NĐ-CP cho phép giảm 50% lệ phí trước bạ đối với ô tô sản xuất, lắp ráp trong nước để hỗ trợ người tiêu dùng và doanh nghiệp. Theo đó, lệ phí trước bạ đối với ô tô sản xuất, lắp ráp trong nước giảm từ 15 triệu đến gần 300 triệu đồng, tùy dòng xe và thương hiệu. Chính việc giảm 50% lệ phí trước bạ cho ô tô sản xuất, lắp ráp trong nước kéo theo các nhà nhập khẩu ô tô phải giảm giá tương ứng để cạnh tranh, hỗ trợ lệ phí trước bạ cho khách hàng. Năm 2020, tuy tác động đại dịch Covid 19, tiêu thụ xe trong nước có giảm nhưng doanh số bán năm 2020 của xe lắp ráp trong nước chỉ giảm 1% trong khi xe nhập khẩu giảm 17% so với cùng kỳ năm 2019. Số liệu trên có thể chưa phản ánh hết toàn cảnh thị trường ô tô Việt Nam bởi còn có sự tham gia của các thương hiệu xe nhập khẩu như Audi, Jaguar, Land Rover, Subaru, Volkswagen, Volvo, MG… không tiết lộ doanh số bán hàng.

            Theo tính toán chưa đầy đủ, thị trường ô tô Việt Nam năm 2020 tiêu thụ khoảng 407.487 xe, vượt con số 401.809  xe của năm 2019, bình quân 33.957 xe/tháng. Trong khi đó, sản lượng của xe lắp ráp trong nước năm 2020 đạt 299.083 xe các loại, chiếm 74% thị phần, tăng 6,2% so với năm 2019.

Hyundai Accent

            Về thị phần các dòng xe, tổng doanh số ô tô mang thương hiệu Hyundai năm 2020 đạt 81.368 xe, đứng đầu doanh số các hãng xe tại thị trường Việt Nam. Kỳ tích này nhờ vào nhiều mẫu xe của Hyundai. Bán tốt nhất là Hyundai Accent với doanh số 20.776 chiếc, Grand i10 với doanh số cộng dồn cả năm đạt 17.569 chiếc. Các mẫu xe khác cũng đạt doanh số cao như: Hyundai Santa Fe (doanh số 11.425 chiếc), Hyundai Tucson (doanh số 10.872 chiếc), Hyundai Kona (7.863 chiếc),….

Toyota Vios

         Đứng thứ hai là thương hiệu Toyota với doanh số bán ra cả năm là 72.136 xe với mẫu xe chủ lực Toyota Vios 30.251 chiếc (bao gồm cả Lexus).

Kia Cerato (Thaco)

Mazda Cx5 (Thaco)

          Những vị trí tiếp theo là các thương hiệu xe Kia với doanh số 39.180 xe nổi bật nhất là mẫu xe Kia Cerato với 12.033 xe, Mazda với 32.224 xe riêng, riêng mẫu xe CX-5 đóng góp gần 12.000 xe. Đây là hai nhãn xe của Thaco Trường Hải.

Fadil của Vinfast

Lux SA2.0

           Đặc biệt là thương hiệu xe Việt Vinfast cũng đã vượt qua cả những “ông lớn” liên doanh như Honda, Ford có mặt nhiều năm tại Việt Nam với doanh số đạt 29.485 xe, với mẫu xe cực hot Fadil. Thứ hạng tiếp theo dành cho Mitsubishi 28.954 xe, Ford 24.663 xe, Honda 24.418 xe...

            Phân tích thị phần tiêu thụ của các nhà sản xuât, nhận thấy xe do các doanh nghiệp nội trong nước sản xuất, lắp ráp đã chiếm ưu thế. Đây là một bứt phá đáng kể của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Các doanh nghiệp nội đã vươn lên chiếm giữ thị trường. Các doanh nghiệp này không chỉ hướng tới chiếm giữ thị phần trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu. Như hiện nay Thaco Trường Hải đang xuất khẩu xe Bus sang Thái Lan, sang Philippine, là những nước có ngành công nghiệp ô tô phát triển trước Việt Nam, xuất xe KIA 4 chỗ sang Myanmar. Tuy vậy, một điểm yếu của công nghiệp ô tô Việt Nam cần phải khắc phục là năng lực sản xuât phụ tùng. Giá trị xuất khẩu phụ tùng ô tô Việt Nam hiện tại là khá lớn (khoảng 5-5,5 tỷ USD/năm) nhưng đáng tiếc tỷ trọng 95% là của các doanh nghiệp FDI. Hiện các doanh nghiệp nội đang tích cực hướng tới sản xuất xuất khẩu để giảm tỷ lệ này, như Thaco đang xuất khoảng 30 triệu USD/năm. 

            Năm 2021, chính sách giảm 50% lệ phí trước bạ kết thúc, sẽ ảnh hưởng đến kích cầu thị trường, đặc biệt trong bối cảnh đại dịch COVID đang diễn biến phức tạp ở nhiều nước như hiện nay, các doanh nghiệp và người lao động tiếp tục thắt chặt chi tiêu. Để duy trì doanh số buộc các nhà sản xuất phải có nhiều chính sách ưu đãi riêng cho khách hàng. Như VinFast công bố, trước việc cung không đủ cầu của mẫu xe Fadil, hãng tiếp tục gia hạn ưu đãi “Trước bạ 0 đồng” cho những xe Fadil đặt cọc trong năm 2020 nhưng nhận xe trong năm 2021. Hay, chính sách đổi cũ lấy mới các mẫu xe VinFast Lux SA2.0, Lux A2.0 và Fadil, VinFast cũng tặng 50 triệu, 30 triệu và 10 triệu đồng tương ứng với các mẫu xe này cũng góp phần thúc đẩy doanh số bán xe mới của doanh nghiệp.

            Để cạnh tranh với xe nhập khẩu từ các nước Asean có thuế suất 0%, khuyến khích các doanh nghiệp mở rộng sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước, nâng cao sức cạnh tranh, giảm giá thành ô tô, Chính phủ đã ban hành Nghị định 57/2020/NĐ-CP áp dụng thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi 0% đối với nguyên liệu, vật tư, linh kiện trong nước chưa sản xuất được để sản xuất, gia công các sản phẩm hỗ trợ phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô.

            Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA), ô tô nhập khẩu từ châu Âu đang chịu thuế suất 70%, Việt Nam sẽ cắt giảm thuế nhập nhập khẩu ô tô từ EU theo lộ trình để sau 10 năm thuế sẽ về 0% cũng có tác động đến thị trường xe trong nước; tuy nhiên việc giảm cũng không nhiều do lộ trình kéo dài nên không ảnh hưởng nhiều đến thị trường trong nước.

              Doanh nghiệp sản xuất ô tô nội những ngôi sao đang lên

            Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam hiện đang đứng trước nhiều cơ hội để cạnh tranh với xe nhập khẩu và xe lắp ráp của các doanh nghiệp FDI. Điều đáng mừng là các doanh nghiệp nội hiện đã đang đẩy mạnh đầu tư.

            Thaco đầu tư nhà máy Mazda trên khu đất có tổng diện tích 30,3 ha và vốn đầu tư là 12.000 tỷ đồng. Công suất giai đoạn 1 của nhà máy là 50.000 xe/năm và sau tăng lên thành 100.000 xe/năm. Nhà máy Kia nằm trên khu đất diện tích 20 ha. Năm 2019, nhà máy được mở rộng, nâng cấp với tổng vốn đầu tư là 450 tỷ đồng. Công suất nhà máy sau nâng cấp đạt 50.000 xe/năm. Nhà máy thứ 3 của THACO là Peugeot đầu tư trên khu đất xây dựng có diện tích 7,5 ha. Vốn đầu tư 4.500 tỷ chia thành nhiều giai đoạn. Công suất nhà máy Peugeot là 20.000 xe/năm. Hiện tại, nhà máy này đang lắp các mẫu 3008, 5008 và Traveller, dự kiến sẽ lắp thêm cả mẫu 508 và một số mẫu xe khác nữa trong tương lai. Ngoài ra THACO còn đầu tư thêm nhiều nhà máy hỗ trợ như; nhà máy sản xuất linh kiện nhựa, nhà máy sản xuất máy lạnh xe tải, xe bus; nhà máy sản xuất khung, gầm xe bus; nhà máy sản xuất ống xả; xi lanh thủy lực; lazăng, thùng nhiên liệu....

            Hyundai Thành công đầu tư nhà máy đầu tiên với tổng vốn đầu tư 10.600 tỷ đồng, công suất 70.000 xe/năm. Đầu tư cho nhà máy thứ 2 với tổng diện tích 50 ha của khu công nghiệp Gián Khẩu, Gia Viễn, Ninh Bình với vốn đầu tư  là 3.200 tỷ đồng. Công suất dự kiến của nhà máy 100.000 xe/năm. Tổng công suất lắp ráp xe Hyundai tại Việt Nam theo dự kiến 170.000 xe/năm. Bên cạnh đó, HYUNDAI Thành Công còn mở thêm khu tổ hợp công nghiệp phụ trợ ô tô tại Hạ Long, Quảng Ninh, trên khu đất xây dựng với tổng diện tích 340 ha.

            VinFast có tổ hợp nhà máy tại Hải Phòng với tổng diện tích xây dựng của khu sản xuất ô tô, xe máy của VinFast là 500.000 m2, trong tổng số đất của toàn tổ hợp, đặt tại khu công nghiệp Đình Vũ, Cát Hải, Hải Phòng. Nhà máy sản xuất ô tô có công suất giai đoạn 1 là 250.000 xe/năm và tăng lên 500.000 xe/năm vào giai đoạn 2. Nhà máy của VinFast sản xuất ô tô mang thương hiệu Việt cùng với nhiều khu nghiên cứu. VinFast chỉ sau gần 2 năm tham gia thị trường với 3 sản phẩm nhưng đã tạo nên điểm sáng trong ngành công nghiệp ô tô Việt Nam khi hàng tháng có sản phẩm lọt vào Top 10 ô tô bán chạy nhất; trong đó mẫu xe cỡ nhỏ Fadil là đại diện nổi bật trong vị thế dẫn đầu phân khúc. Hiện tại, VinFast đang sản xuất 4 dòng xe là Fadil, Lux A2.0, Lux SA2.0 và President và đang đầu tư  sản ô tô điện VF e34, VF e35 dùng Pin Lithium - Ion, đang tiếp cận các thị trường khó tính như Mỹ, Canada.... và đang khởi bán trong nước dòng xe này.

            Ngoài 3 doanh nghiệp nội điển hình còn hàng chục doanh nghiệp nội khác tham gia thị trường đóng xe Bus, xe tải và xe chuyên dụng như SAMCO, VEAM, TMT, TRACIMEXCO... tạo nên bức tranh toàn diện hứa hẹn một tương lai tươi sáng cho ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.

            Từ một số thông tin trên có thể thấy khá rõ nét những doanh nghiệp nội đã tạo nên sự trưởng thành ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Tất nhiên đã có một số doanh nghiệp sản xuất - lắp ráp ô tô ra đời sớm, song việc quản trị không tốt dẫn đến việc biến mất trên thị trường như Vinamotor, Vinaxuki, Veam - Thanh Hóa…

            Nhìn chung, Việt Nam muốn tiếp tục xây dựng và phát triển công nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô trong những năm tới Nhà nước và doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược đầu tư sản phẩm thích ứng với môi trường, nhập công nghệ, quy hoạch, ban hành chính sách phù hợp và gắn với quy luật thị trường mới./.