Từ vụ gần 100 container hạt điều bị lừa tại Ý, doanh nghiệp cần nhiều “hàng rào” phòng ngừa hơn

Các doanh nghiệp Việt quá tin vào môi giới! Xuất nhiều lô hàng giá trị lớn mà không thực hiện các bước kiểm tra, xác minh đối tác, kiểm tra tài khoản của khách hàng, quá đơn giản trong việc ký kết hợp đồng, không đặt cọc, cung cấp cả mã code vận đơn,…,

Ông Bạch Khánh Nhựt- Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas)  đang tường thuật vụ gần 100 contaner đã được xứ lý không mất trắng với việc vào cuộc ở cấp quốc gia

Doanh nghiệp Việt quá tin vào môi giới!

Đó là những nhận định ông Nguyễn Đức Thanh, công sứ tham tán thương mại tại Ý, người trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp đòi lại gần trăm container thời gian qua cũng như nhiều đại biểu, chuyên gia xuất nhập khẩu, chuyên gia luật, ngân hàng, bảo hiểm,… tại Hội thảo phòng ngừa tranh chấp, lừa đảo trong thương mại quốc tế, do Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp Bộ Công thương, Vietcombank tổ chức ngày 23-8 tại Hà Nội.

Vụ gần 100 container hạt điều là vụ lừa đảo có giá trị rất lớn trong lịch sử xuất nhập khẩu thương mại quốc tế. Có tổng 7 doanh nghiệp bị lừa trong thương vụ trên tức là ngoài 5 doanh nghiệp bị lừa xuất khẩu 76 container hạt điều hồi đầu năm, còn có 2 công ty trong nước khác đã ký hợp đồng nhưng chưa chuyển hàng vì được ngăn chặn kịp thời. Điều đáng nói là các doanh nghiệp này không chia sẻ thông tin với Hiệp hội ngành nghề, và cũng không chia sẻ thông tin với nhau,… nên khi gặp nạn tá hỏa đều bị lừa bởi một công ty môi giới với cùng một kiểu thủ đoạn.

Trước vụ việc trên, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp đã không chủ động tự xác minh đối tác, kiểm tra địa chỉ công ty đối tác trên các trang web, qua Google Map, gọi video để kiểm tra nhà máy, xưởng của đối tác, nếu không tin cậy thì đã không xuất hàng. Họ đã không phải vất vả 5 thàng nay nhưng cũng là may mắn vụ việc này quá lớn nên đã huy động được sự vào cuộc ở cấp quốc gia với sự tham gia điện đàm xử lý trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính với Thủ tướng Italia.  

Như vậy, vụ lừa 76 container hạt điều, trị giá hàng chục triệu USD tại Ý thời gian qua, theo điều tra xác minh của thương vụ Đại sứ quán Việt Nam tại Italia cho biết “hầu hết đối tác nhập khẩu của 5 doanh nghiệp trong nước là những công ty đăng ký kinh doanh ở địa phương, rất nhỏ, không hoạt động, chỉ có 1-2 người làm việc. Có công ty ở giữa cánh đồng, không hoạt động sản xuất.”

Việt Nam trải nghiệm lừa đảo cao hơn các nước

Theo khảo sát do PWC năm 2018, Việt Nam có tới 52% doanh nghiệp trải nghiệm lừa đảo hoặc tội phạm kinh tế  cao hơn mức 46% của khu vực châu Á Thái Bình Dương và mức 49% của toàn cầu trong thời gian 2 năm trước khi diễn ra cuộc khảo sát này.

Việt Nam là một quốc gia có nền kinh tế mở có thể nói là gần như lớn nhất khu vực Đông Nam Á chỉ sau mỗi Singapore.

Theo đại diện Bộ ngoại giao, gian lận thương mại đang có những điểm diễn biến mới như các vụ gian lận trước kia xảy ra ở châu Phi nhiều hơn thì nay ngược lại, xảy ra cả ở Mỹ, ở các nước châu Âu, Hà Lan,… quy mô gian lận ngày càng lớn, hình thức ngày càng tinh vi, gian lận không chỉ gây mất niềm tin với doanh nghiệp hai nước mà còn ảnh hưởng đến quan hệ 2 nước.

Ông Trần Thanh Hải  - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu- Bộ Công Thương

"Với một đất nước có nhiều ngành hàng xuất khẩu hàng đầu thế giới như Việt Nam nhưng đa phần là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, rất thiếu kinh nghiệm về tranh chấp thương mại quốc tế. Do đó, việc cùng nhau trao đổi, chia sẻ các biện pháp nhận diện và phòng tránh rủi ro, kinh nghiệm tìm kiếm đối tác tin cậy cũng như đàm phán hợp đồng và trong trường hợp nếu xảy ra tranh chấp thì chúng ta cần tìm đến các cơ quan nào… là hết sức cần thiết”, ông Trần Thanh Hải  - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu- Bộ Công Thương cho biết,

Doanh nghiệp phải luôn cảnh giác cao độ!

Còn theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng thư ký VCCI, để giảm thiểu rủi ro xuất khẩu, các doanh nghiệp cần có thói quen sử dụng dịch vụ pháp lý. Mọi sự an toàn, tin cậy luôn phải trả bằng chi phí. Các doanh nghiệp nên dựa vào các doanh nghiệp đi trước, các hiệp hội, ngành hàng, chuyên gia giỏi hỗ trợ trong hoạt động xuất khẩu.

Kinh nghiệm cho doanh nghiệp Việt Nam từ vụ việc các container hạt điều, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) - ông Bạch Khánh Nhựt Trong thời gian dịch bệnh khó khăn, có được những đơn hàng lớn nên doanh nghiệp mong muốn bán được hàng; nhất là vào thời điểm thị trường có ít giao dịch, nên đã lơ là bỏ qua các bước thẩm định, chấp nhận Phương thức thanh toán nhiều rủi ro.

Theo Phó chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam, các doanh nghiệp xuất khẩu cần cảnh giác với các đơn hàng tăng bất thường, và khi có vụ việc cần phối hợp ngay với hiệp hội ngành hàng để bảo vệ quyền lợi trong xuất khẩu. Bên cạnh đó, cần trao đổi với doanh nghiệp cùng ngành hàng để chia sẻ kinh nghiệm. Hiệp hội sẽ hỗ trợ doanh nghiệp để có thể có văn bản công văn gửi tham tán và các đơn vị hữu quan, các đơn vị có nghiệp vụ như ngân hàng check thông tin đối tác cho doanh nghiệp.

Theo thám tán thương vụ tại Italia, các doanh nghiệp Việt đã bỏ qua dấu hiệu nhận biết lừa đảo bởi xưa nay Italia là nước chỉ tiêu thụ khoảng 1/10 số lượng điều trên trong một năm, vậy mà chỉ trong cùng một thời điểm các doanh nghiệp này xuất khẩu lớn như vậy là một dấu hiệu bất thường.

Là một doanh nghiệp từng bị lừa lô hàng xuất khẩu hạt tiêu hơn 2 triệu USD, ông Nguyễn Huy Hùng, giám đốc Công ty CP Phúc Sinh, cho rằng các doanh nghiệp xuất khẩu khi giao hàng phải tìm hiểu thông tin khách hàng, ngân hàng đối tác. Đặc biệt khi xuất khẩu không được đưa số vận đơn cho khách, để họ liên hệ đơn vị vận chuyển lấy hàng trên đường đi.

Phương thức thanh toán an toàn và xây dựng các hàng rào bảo vệ doanh nghiệp

Tham tán thương mại tại Ý cũng tư vấn doanh nghiệp xuất khẩu có thể mua báo cáo tài chính của công ty đối tác để kiểm tra năng lực, chi phí chỉ mất khoảng 10 USD. Hơn nữa, các doanh nghiệp có thể nhờ tới các cơ quan thương vụ Việt Nam tại các nước nếu cần. Điều quan trọng nữa là khi ký kết hợp đồng cần làm rõ điều khoản thanh toán phù hợp năng lực doanh nghiệp. Cần yêu cầu đối tác mua hàng đặt cọc 10% giá trị, còn lại thanh toán sau. Điều này giúp doanh nghiệp xác minh được doanh nghiệp nhập khẩu có tài khoản ngân hàng hay không, nắm được thông tin về người chuyển tiền, người nhập hàng.

Đại diện ngân hàng Viêtcombank

Đại diện Ngân hàng, bảo hiểm cho rằng không có phương pháp thanh toán nào là hoàn hảo nhưng các doanh nghiệp nên sử dụng phương pháp thanh toán LC cho lô hàng có giá trị lớn thì chắc chắn sẽ có sự bảo lãnh của ngân hàng để cùng doanh nghiệp xác minh khách hàng, đảm bảo giao dịch được thanh toán trước mới giao hàng, chắc chắn rủi ro sẽ giảm thiểu. Hay theo phía bảo hiểm, doanh nghiệp, nếu có vấn đề gì sẽ không bị rơi vào tình trạng phá sản khi bị mất các lô hàng lớn chiếm tới 30-40% giá trị tổng tài sản của doanh nghiệp, có thể bị phá sản. Khi làm việc với ngân hàng, không chỉ nhận được nghiệp vụ ngân hàng hay bảo hiểm mà các doanh nghiệp luôn nhận được cả những giá trị tư vấn của các đơn vị này cho việc đảm bảo thanh toán hay bảo hiểm giao dịch tài chính thương mại.

Cũng theo đại diện của Hiệp hội Logistic, thì việc các doanh nghiệp đã không chú trọng đến các dịch vụ giao nhận (logistic) vì khi các đơn vị giao nhận Việt Nam làm việc với các đơn vị giao nhận ở nước sở tại, thì dù khách hàng có vận đơn nếu không có lệnh của các đơn vị giao nhận thì cũng không thể lấy được hàng. Đây chính là một thứ rào cản để có thể giúp doanh nghiệp giao dịch an toàn hơn.

Theo ông Ngô Khắc Lễ, Hiệp hội Logistic, , các doanh nghiệp nên dùng vận đơn theo lệnh người mua chắc chắn hơn là thực hiện vận đơn đích danh sẽ rủi ro hơn.

Trong khi theo ông Lê Minh, Tổng giám đốc Vina LogisticNgoài ra, các đơn vị đại lý giao nhận như chúng tôi còn có giá trị như đơn vị kiểm tra hàng hóa trước khi kẹp chì đóng tàu đảm bảo hàng hóa đúng như đơn hàng tránh tình trạng mua nguyên liệu nhận về rác, mua nguyên liệu này lại là nguyên liệu khác rẻ tiền hơn. Ngoài ra, đơn vị giao nhận cũng là đơn vị mới mới có quyền lệnh cho chủ tàu được giao hàng cho ai và thậm chí thấy dấu hiệu lừa đảo là giữ tại kho giao nhận và chuyển bán cho chủ hàng khác. Italia là đất nước có nhiều Mafia, tôi đảm bảo nếu không có lệnh của bên giao nhận chúng tôi, thì chủ tàu không thể giao hàng dù bên kia có vận đơn gốc. Các doanh nghiệp nên tận dụng các đơn vị giao nhận Việt Nam có đơn vị giao nhận ở nước ngoài như vậy sẽ có nhiều tầng kiểm soát giúp doanh nghiệp không lo mất hàng.

Hoạc dùng biện pháp phòng ngừa bằng cách làm việc với ngân hàng, khi có công nợ tài chính tức có bảo lãnh ngân hàng, chậm trả cước, khách hàng cũng không thể lấy hàng dù có vận đơn gốc.  

HIện nay, Việt Nam là một nước có nền kinh tế mở tham gia 14 Hiệp định thương mại tự do  thì việc hiểu biết pháp luật, các thông lệ quốc tế là rất quan trọng nhằm tránh các thiệt hại không đáng có. Doanh nghiệp Việt khi “ra biển lớn” cần thận trọng, am hiểu luật pháp và các công ước quốc tế, văn hóa từng nước sở tại. Có lẽ không ai khác, chính các thương vụ tại các nước sở tại sẽ là những đơn vị tư vấn chuẩn nhất cho các doanh nghiệp và sẽ là đơn vị hỗ trợ xử lý kịp thời nhất khi doanh nghiệp có vấn đề, do đó việc chia sẻ thông tin cho các đơn vị này cũng như các Hiệp hội ngành, các chuyên gia tài chính ngân hàng, chuyên gia luật, chuyên gia xuất nhập khẩu, chuyên gia vận tải logistic… là rất quan trọng để có được biên pháp phòng ngừa hữu hiệu nhất cho mình.